Rites of passage. Overgangsrituelen in het Nederlands, maar zoals wel vaker in onze taal, het woord dekt de lading niet zo sierlijk als de Engelse beschrijving. William Golding gaf een van zijn boeken deze titel en zijn Lord Of The Flies kan gezien worden als één groot ‘rite of passage’. Het zijn bijzondere gebeurtenissen die de overgang van een bepaalde levensfase naar een ander markeren, vaak vergezeld door allerlei symboliek (handelingen, kleding, muziek, enzovoorts).

Enter schoolkamp.

 

Bij ons op school is het ‘recht van schoolkamp’ de laatste jaren alleen te claimen door groep 8. Na bijna een decennium van primair onderwijs worden er in de laatste weken allerlei ‘riten’ uitgevoerd die de omvorming van basisschoolleerling naar middelbareschoolleerling aanduiden. De Eindtoets, de aanmeldingsprocedure, de musical (of in ons geval; het afscheidsdiner) en, voor velen het absolute hoogtepunt, het schoolkamp. Drie dagen weg van huis, drie dagen in het gezelschap van je welbekende klasgenoten, twee nachten in een vreemd bed en alleen de juf en meester om naartoe te gaan als je even je hart aan een volwassene wilt luchten. ‘Heimwee’ is een woord dat allang voorbij is gekomen tijdens de spellinglessen, maar waarvan de betekenis zich pas tijdens het kamp in zijn benauwende omvang openbaart. Mobieltjes zijn verboden mee te nemen, want hoe aanlokkelijk is het om toch even naar mama of papa te bellen en hoe vertrouwd klinkt die lieve stem aan het andere einde van de lijn en hoe snel komen dan de waterlanders en hoe gezwind staat een bezorgde moeder dan voor het schoolkamphuisje, klaar om haar kroost mee te nemen, ook al is haar kind het gesprek al lang weer vergeten en rent het buiten vrolijk over het voetbalveld.

 

Terugkijkend naar de foto’s van het kamp van dit jaar zie ik het vertrouwde patroon ook bij deze groep-8-leerlingen. De uitgelatenheid van het arriveren op het schoolkampterrein. Het besef dat het moment waar ze het hele jaar naar uit hebben gekeken, nu daadwerkelijk is aangebroken en nondejoekel, ze hebben nog een goed plekje in de slaapzaal gescoord ook! De zakken chips die heimelijk (vijf minuten na het installeren op de stapelbedden) uitbundig worden losgescheurd en vreugdevol worden gerouleerd. Het rennen en springen op het sportveld/bosterrein/zandgebied dat mij elk jaar weer doet denken aan filmpjes van koeien die, nadat ze een groot deel van het jaar op stal hebben gestaan, los worden gelaten in een groene en sappige weide. Ik heb het al eens eerder in een column geschreven, je ziet hoe de kinderen met al dat gespring en gehuppel het basisschoolkind-zijn van zich afschudden en zich voorbereiden op het nukkige geslenter dat de meeste schoolpleinen op het voortgezet onderwijs kenmerkt.

 

Het gejoel en geschater in de slaapzalen in de kleine uurtjes van de nacht en wat daarbij nooit ontbreekt; het kloppen op de deur waarachter het andere geslacht pretendeert te slapen. De juf of meester die de niet-slapende kinderen ferm toespreekt vanuit de deuropening en vervolgens vijf minuten roerloos achter de gesloten deur wacht, terwijl de kinderen hun adem net zo zachtjes uit proberen te blazen als de leerkracht. De sterke verhalen de volgende ochtend over wie de slaap het langst getrotseerd heeft, over wie de meest abominabele ruften liet (altijd een fier grijnzende jongen), de meisjes die klagen over de deurkloppende jongens (maar hun glanzende ogen vertellen een ander verhaal) en hoe ze allemaal wisten dat de juf of meester stilzwijgend op de trap stond te luisteren. Er zelfs heilig van overtuigd zijn, ook al weten de juf en meester dat ze toen al geruime tijd op één oor lagen, blisfully unaware van het geroezemoes daarboven.

 

Het spookverhaal, het kampvuur, de maaltijden, de corvee, de groezelige jongensvoeten (zelden de meisjesvoeten), de witte boterhammen, de zakken chips, de boswandeling, de nu-is-het-welletjes-preken, het niet kunnen opbergen van de slaapzakken, de zuchten tijdens het opruimen van het huisje, het instellen van het navigatiesysteem, de tranen van de opgeluchte moeders op het schoolplein en de (deze) meester die na drie dagen onafgebroken gekwetter en beweging thuis alleen op de bank zit en zich afvraagt of hij misschien toch iets minder kieskeurig had moeten zijn en al lang aan een gezin had moeten beginnen.

 

Schoolkamp. Een overgangsritueel. “Je gaat terug naar waar je vandaan komt,” schreef William Golding. Maar misschien net iets anders dan voorheen. Over een paar weken gaan de kinderen naar hun nieuwe school. En de meester? Hij reserveert alvast een datum voor het schoolkamp van volgend jaar.

7 Reacties op “Schoolkamp”

  1. Kristel zegt:

    Zo herkenbaar! Net terug van een week kamp. Een activiteit waar ik elk jaar weer naar uitkijk. 

  2. Erik Wiersma zegt:

    Heel herkenbaar. Mooi opgeschreven ook. Alleen William Golding en 'Rites OF Passage'. Ik heb het boek ooit gelezen. Maar toch wringt daar voor mij iets.
    Dus even gegoogled. En toen wist ik het weer: niet William Golding muntte de term met zijn boek uit 1980 maar de Franse antropoloog Arnold van Gennep (1873-1957) in zijn 'Les Rites de Passage' uit 1909.
    Op de toen pedagogische akademie besteedden we in de jaren zeventig aandacht aan zijn opvattingen rond overgangsrituelen.

  3. Frank Jongbloed zegt:

    Herkenbaarheid. Dat is mijn favoriete schrijfingrediënt.

  4. Frank Jongbloed zegt:

    Ik snap je OF in hoofdletters niet helemaal. Het riekt naar een spelfout mijnerzijds, maar ik zie het niet. En ik kwam tijdens het schrijven ook de Franse term tegen, maar besloot het voor het gemak bij Golding te houden. Het ging namelijk niet over etymologie, maar over schoolkamp. Bedankt voor je reactie!

  5. Frank Jongbloed zegt:

    Kinne Spiro ‏@KinneSpiro  2mView translation
    @leerkrachtpo leuk en herkenbaar stukje!

  6. Maud zegt:

    Een heerlijk stukje om de week mee te beginnen. Wat hebben we toch een prachtig vak en wat heb jij dat weer mooi verwoord. Waarvoor dank.

  7. Frank Jongbloed zegt:

    Wat aardig! Dank je wel.

Reageer


− vijf = 3