Algemeen

Aan het begin van de 20ste eeuw stond de wereld, o.a. onder invloed van de Industriële Revolutie, aan de vooravond van een groot aantal culturele en maatschappelijke veranderingen.

Een aantal opeenvolgende culturele shocks, zoals: de uitvinding van de auto, het vliegtuig en telefonie, WOI (1914-1918), de Russische Revolutie (1917), de opkomst van het feminisme (suffragettes) en WOII (1939-1945), zette het Modernisme in gang.

In de breedste zin van het woord wordt deze periode in de literatuur gemarkeerd door het plotseling breken met de traditionele waarden en normen. Individualisme werd een belangrijke waarde.

WOI, of The Great War, heeft een grote invloed gehad op hoe mensen de wereld gingen zien. Door de inzet van modern wapentuig kreeg oorlogsvoering een ander gezicht dan tot dan toe het geval was geweest. Het was een oorlog waarin enorm veel slachtoffers te betreuren viel.

De algemene karakteristieken van het modernisme zijn:

  • Individualisme
    • Het individu is belangrijker dan de samenleving, vooral hoe het individu zich aanpast aan de veranderende wereld.
  • Experimenteren
    • Er werd gebroken met oude vormen en technieken. In de poëzie werd het traditionele rijmschema losgelaten en het vrije vers ontstond.
  • Absurditeit
    • Twee wereldoorlogen binnen korte tijd en een veranderende maatschappij onder invloed van het kapitalisme, zorgden er voor dat veel schrijvers de wereld steeds meer als absurd gingen zien.
  • Symbolisme
    • Religie wordt niet langer gezien als het basissymbool voor beschaving. Nieuwe vormen van symbolisme worden gebruikt. Hierbij grijpt men graag terug op oude symbolen uit voorbije tijden.
  • Formalisme
    • Literatuur werd meer als een vakmanschap gezien dan als een uiting van creativiteit. Literaire teksten kwamen niet ‘van binnen uit’ maar werden ‘gemaakt’. Dit uitte zich in het gebruik van woorden met meerdere betekenissen, juxtaposities (het naast elkaar plaatsen van ideeën, karakters, acties, zaken, zinsdelen, met als doel te vergelijken, een contrast duidelijk te maken of karakterontwikkeling te laten zien).

Poëzie

Experimenteren met vorm en genre kwam vooral tot uiting in de poëzie. Een van de belangrijkste publicaties is The Waste land van T.S. Eliot. Dit lange gedicht heeft de onzekerheden van het moderne stadsleven en het grip kunnen blijven houden op de werkelijkheid als thema: vele mensen gaan naar hun saaie werk op kantoor of in de fabriek. Ondanks het feit dat ze in groten getale naar hun werk gaan, is er geen onderling contact: de moderne mens is geestelijk dood. De werkelijkheid is zo onzeker geworden dat er geen verschil meer is tussen de levenden en de doden.

Eliot maakt in zijn gedicht volop gebruik van symbolisme. Keer op keer refereert hij aan oudere literaire werken. Dit maakt het lezen van het gedicht nogal lastig. Dat was ook Eliot’s bedoeling: hij wilde dat zijn werk met aandacht gelezen werd. Naast ‘voelen’ moet er ook ‘nagedacht’ worden. Poëzie was voor de elite.

The Waste Land (1922)

T.S Eliot

text

The Waste Land

 

Poetry reading

War Poetry

WOI heeft een aantal bekende dichters voortgebracht. Gedurende de oorlog is in de gedichten een verandering te zien ten opzichte van oorlog. In 1914 schreef Rupert Brooke nog over patriottische heldendaden in een serie sonnetten. Dichters als Siegfried Sassoon, Isaac Rosenberg en Wilfred Owen schreven over de verveling in de loopgraven, de pijn van verwondingen en de verschrikkelijkheden van het gevecht. Wilfred Owen mag als de belangrijkste dichter gekwalificeerd worden. Hij ontwikkelde het zogenaamde partial rhyme, waarin hij bijvoorbeeld ‘stormy’ laat rijmen op ‘army’.

1914 V: The Soldier

Rupert Brooke

text

1914 V: The Soldier

 

Poetry reading

Anthem for Doomed Youth (1917)

Wilfred Owen

Poetry reading

Anthem for Doomed Youth

 

Origineel manuscript

 

 

In de jaren 30 kwam er een groep dichters die vonden dat poëzie niet moeilijk moest zijn. Zij waren geïnteresseerd in politieke en maatschappelijke vraagstukken. Zij hadden een boodschap en wilden daar een zo groot mogelijk publiek voor bereiken. Hun taal is simpel en direct. W.H. Auden was de belangrijkste dichter uit deze groep.

De belangrijkste dichter uit de jaren 40 is Dylan Thomas. Dichters uit deze tijd worden soms de neoromantici genoemd vanwege hun bloemrijke taalgebruik. Deze poëzie heeft vaak persoonlijke relaties en de ontwikkeling van het individu als thema.

Funeral Blues

W.H. Auden

 

Do Not Go Gently into that Good Night

Dylan Thomas

Poetry reading

Do Not Go Gently into that Good Night

John Cale

Song

 

Romans en toneelstukken

In de 20ste eeuw is de roman en het korte verhaal de belangrijkste vorm van literatuur geworden. Schrijvers als Joseph Conrad, James Joyce, D.H. Lawrence en Virginia Woolf gebruikten nieuwe technieken en inzichten. De opkomst van een nieuwe wetenschap, de psychologie, maakte dat schrijvers zich realiseerden dat de werking van het onderbewuste net zo belangrijk was als van het bewuste. Zij richtten zich meer op wat er bij de mens in het hoofd gebeurt dan op gebeurtenissen en omstandigheden. Hierdoor ontstond de stream of consciousness (ook wel innerlijke monoloog genoemd): een schrijftechniek waarbij een ‘stroom’ van gedachten, impressies en herinneringen van een personage wordt beschreven.

Na WOII ontstonden er twee stromingen in de Britse fictie: het traditionele realisme en het magisch realisme. In het magisch realisme wordt geprobeerd de werkelijkheid te verbinden met een andere of ‘hogere’ werkelijkheid. Schrijvers die magisch realistische romans hebben geschreven zijn bijvoorbeeld William Golding en Anthony Burgess.

Vele boeken werden gepubliceerd, met een keur aan verschillende genres. Een daarvan is het maatschappijkritische genre, dat bijvoorbeeld spreekt uit de boeken van George Orwell, wiens eigenlijke naam Eric Blair was.

In 1956 werd het toneelstuk Look Back in Anger opgevoerd. Een groep schrijvers werd naar aanleiding hiervan bekend als Angry Young Men. In hun werk uitte zij hun ongenoegen over het klassensysteem in Engeland. Lucky Jim van Kingsley Amis is hier een voorbeeld van. Zij beschrijven en bekritiseren de maatschappij waarin ze leven zonder er een alternatief voor te geven. Werken van de Angry Young Men kenmerken zich door een realistische beschrijving van het Engeland in de jaren 50 in simpel, begrijpelijk taalgebruik.

 

Heart of Darkness (1902)

Joseph Conrad

e-book

A Room with a View (1908)

E.M. Forster

e-book

Lady Chatterley’s Lover (1928)

D.H. Lawrence

e-book

Lady Chatterley

 

Movie

Ulysses (1922)

James Joyce

e-book

Ulysses

 

Movie (black/white)

Mrs. Dalloway (1925)

Virginia Woolf

e-book

Mrs. Dalloway

 

Movie

Brave New World (1932)

Aldous Huxley

text

Brave New World

 

audiobook

Animal Farm (1945)

George Orwell

text

Animal Farm

 

movie

1984 (1949)

George Orwell

text

1984

 

audiobook

Brideshead Revisited (1945)

Evelyn Waugh

e-book

Brideshead Revisited

 

Mini-series

Waiting for Godot (1952)

Samuel Beckett

Text

Waiting for Godot

 

Play

Lord of the Flies (1954)

William Golding

Text

Lord of the Flies

 

Movie

Lucky Jim (1954)

Kingsley Amis

Movie

A Clockwork Orange (1962)

Anthony Burgess

Text

A Clockwork Orange

 

Audiobook