De Duitse televisie bestaat uit heel erg veel zenders. Naast de landelijke zenders heeft elke regio zijn eigen TV-zender.

De komst van de “Privaten”

Je had altijd de landelijke zenders ARD (Duitsland 1 noemen wij dat vaak) en ZDF (het tweede Duitse televisienet). Daarnaast hadden alle deelstaten hun eigen televisie en radiostations. Deze worden die dritten Programme genoemd (bijv. Bayern, SFB, WDR, MDR enz.) Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw kwamen ze snel op, de commerciële zenders. In Duitsland worden ze “die privaten Sender” genoemd. Het zijn vooral RTL (uit Luxemburg), SAT1 en Pro7 die de dienst uitmaken. Daarnaast kreeg je steeds meer “Spartenprogramme“, TV-kanalen voor bepaalde doelgroepen, zoals nieuwskijkers (n-tv, N24), sportfans (Deutsches Sportfernsehen, Eurosport), cultuurfans (3sat, ARTE), tekenfilmfans, geschiedenisfans enz.

Sindsdien heeft de Duitse publieke omroep een probleem. Voor het nieuws en actualiteiten gaan veel kijkers wel naar ARD en ZDF, maar voor vermaak en leuke films schakelen de meeste mensen – vooral de jongeren – over naar de commerciële zenders. Het gevolg is dat het doorsnee publiek van ARD en ZDF aan het vergrijzen is en de zenders bijna gedwongen zijn om voor die grote doelgroep bijpassende programma’s te maken (romantische series, detectives): de jongeren kijken sowieso nauwelijks naar ARD en ZDF. Aan de andere kant doen de commerciële zenders erg veel aan reality-soaps, emotie-TV en vooral aan sensatie. De dritten Programme, de regionale zenders, tellen niet echt mee, zo lijkt het wel eens. Toch worden daar vaak nieuwe talenten ontdekt en nieuwe programma’s uitgeprobeerd.

Voetbal op TV

Sinds voetbalclubs ontdekten dat ze met de verkoop van uitzendrechten veel geld konden verdienen schoten de prijzen omhoog. Commerciële bedrijven bieden Duitse voetbalwedstrijden op de kabel en via satelliet achter een decoder aan, maar dat ligt zeer gevoelig.

De spoeling wordt dunner

Ondertussen wordt het steeds moeilijker voor de commerciële zenders om geld te verdienen. Het aantal zenders is zo groot dat de reclametijd en daarmee de inkomsten ook tussen al die zenders verdeeld moet worden. En voor publiekstrekkers als de rechten voor het uitzenden van voetbal moeten enorme bedragen neergelegd worden (voorbeeld: voor 4 jaar Duitse Bundesliga 2 miljard Euro). Goede films worden alleen in pakketten verkocht met slechte films, die dan ook uitgezonden moeten worden.

Kortom: alle zenders zijn druk op zoek naar nieuwe inkomsten. “Big Brother” was het eerste programma dat erop gericht was om extra inkomsten via de bijbehorende website binnen te halen. Daarbij komt dat de productiekosten voor een dergelijk programma naar verhouding vrij gering zijn. De website van Big Brother werd een slordige 2,5 miljoen keer per dag bekeken, een aantrekkelijke omgeving voor adverteerders dus. Ook gaan de zenders er steeds vaker toe over om steeds meer Amerikaanse TV-series zelf na te maken, met Duitse regisseurs en acteurs. Alleen dan kunnen ze zonder dure rechten te betalen ook de aanvullende informatie bij de serie op hun internetsite plaatsen.

Het op twee na grootste mediaconcern ter wereld, Bertelsmann uit Gütersloh, nam in 2001 een belang van 67% in het televisieconcern RTL-Group (22 TV- en 18 radiozenders in 11 landen), dat in Nederland, Duitsland en Frankrijk marktleider is.

Thomas Gottschalk

De acteur, talkmaster en entertainer Thomas Gottschalk is met het programma “Wetten, dass…?” (te zien op het ZDF) sinds 1987 een groot succes op de Duitse TV. Hij haalt met zijn uitzending soms meer dan 15 miljoen toeschouwers. En dat is erg veel, omdat de meeste showprogramma’s zich tegenwoordig op kleinere doelgroepen richten.

“Wetten, … dass?” richt zich op alles en iedereen en streeft naar herkenning en saamhorigheidsgevoel. Daarom treden naast de wedkandidaten (“Ik kan 100 soorten shampoos door te ruiken van elkaar onderscheiden.”) uitsluitend megasterren uit binnen- en buitenland op. En dan vooral de grote namen: Madonna, Michael Jackson, Bon Jovi, Brinety Spears enz. enz.

Thomas Gottschalk heeft alle eigenschappen, die hem tot de TV-lieveling van Duitsland maken. Hij is vrolijk en reageert open en eerlijk, zonder mensen aan te vallen of omlaag te halen. Hij heeft geen kapsones en is ook niet saai. Voor het oudere publiek de ideale schoonzoon dus. Voor de middengroep heeft hij altijd wel een kwinkslag of grappige reactie paraat, want hij is snel en ad rem en durft soms ook een beetje de brutale vlegel te spelen.

Voor de jongeren is hij natuurlijk wel een oude vent, maar heeft hij wèl weer de juiste sterren in zijn programma. En dan is er nog zijn kleding: altijd een beetje speciaal, een beetje sjiek en toch extravagant. Vergeten we niet de wedkandidaten, de gewone mensen, waarin iedereen zich herkent en waarbij je je altijd weer afvraagt, hoe ze het toch voor elkaar krijgen om in 1 minuut honderd haardblokken doormidden te slaan, uit 100 shampoos de juiste weten te herkennen enz.

Bronnen: o.a. NRC Handelsblad 05.02.2001