Boze tongen beweren dat Duitsers geen, maar dan ook absoluut geen humor hebben. Dat is niet waar. Maar “humor in Duitsland is een serieuze zaak” zeggen ze wel eens, oftewel: “In puncto Humor, verstehen wir keinen Spaß.” Het klopt aardig. Diezelfde boze tongen beweren dat in Duitsland de zaken zo goed geregeld zijn, dat er nooit misverstanden voorkomen. En er dus ook geen grapje aan te pas hoeft te komen om een pijnlijke situatie te redden…

.
Hoe werkt Duitse humor?

Voor Duitsers is het dagelijks leven niet doorspekt met kleine grapjes of ironische opmerkingen. In tegendeel. Het leven is immers een serieuze zaak. Dan kun je ook wat zwaarder op de hand zijn… En toch klopt dat beeld niet helemaal. Als mensen elkaar langer en beter kennen is er voor humor volop plaats. Maar tegen een onbekende onaangekondigd een grapje maken brengt menige Duitser van zijn stuk.

Volgens de bekende Duitse talkmaster Alfred Biolek ontbreekt het de Duitsers aan “sense of humour“, de kunst zich zelf niet zo serieus te nemen. Humor is in Duitsland een kwestie van afspraak: “hier begint humor, daar eindigt het”. Het zou immers maar een rommeltje worden als iedereen maar een grapje gaat maken…

Loriot, artiestennaam voor Vicco von Bülow, is door zijn tekeningen, films en sketches beroemd geworden. Het is een keurige, intellectuele, bijna Britse humor, waarin hij vaak het lachwekkende van het dagelijkse leven laat inzien. Hoewel Loriot en zijn humor inmiddels “op leeftijd” zijn, is hij toch nog erg geliefd.


Engelsen als voorbeeld

Veel Duitsers zijn jaloers op de Engelse “understatement“-humor en vinden dat prachtig. Vooral de jongeren vinden John Cleese (“Fawlty Towers“, “Ein Fisch namens Wanda“) en Mister Bean fantastisch. Amerikaanse comedy doet het ook goed.
.

Zelfspot en zelfrelativering

Nederlanders komen graag bij een ander in de gunst door zichzelf wat “omlaag te halen”, zodat een ander zich beter kan voelen. Voorbeeld: In een Nederlandse vakhandel voor doe-het-zelf artikelen vraagt een klant: “Ik zoek een boormachine, maar ik heb er eigenlijk geen verstand van.” De Nederlandse verkoper kan zich nu “expert” voelen en fijntjes uitleggen hoe het allemaal werkt. In Duitsland zou de Duitse verkoper vreemd opkijken bij zo’n vraag. Hij vraagt zich af waarom de klant zichzelf “omlaag haalt” en onnodig zwak opstelt. Hij vermoedt dat dit wel eens een héle domme klant zou kunnen zijn en zou waarschijnlijk reageren: “Als u er geen verstand van heeft moet u er niet aan beginnen.”
.

Rudi Carell

Een van de bekendste Nederlanders in Duitsland was Rudi Carell. Hij bracht sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw veel humoristische programma’s op de Duitse TV en werd er rijk en beroemd mee. Veel Duitsers vinden de ironische stijl, “het luchtige”, van veel Nederlanders wel leuk. Maar natuurlijk ook een beetje eng. In Nederland ben je nooit veilig voor een onverwacht grapje, hoor je ze denken.

De komiek Karl Valentin (1882-1948) trad in München op, meestal met zijn bühnenpartner Liesl Karstadt. Hij werd bekend door zijn intelligente, droge slapstick-humor, die een beetje aan Herman Finkers doet denken. Het thema was vaak de onmacht van de “kleine man”. Hij leefde in een tijd waarin er voor die “kleine man” over het algemeen maar weinig te lachen viel. Valentin was als mens een zwaarmoedig en rusteloos type, die overal een diepere betekenis achter zocht. Maar in zijn omgang met mensen barstte hij van de humor. Een voorbeeld: Bij het kopen van een hoed vroeg een verkoopster aan wat voor model hij dacht. Hij antwoordde: “Hij moet van binnen hol zijn”.

Je kunt nu nog steeds veel van hem zien en horen. Hij maakte veel vreemde voorwerpen voor zijn programma en zijn sketches werden nog tijdens zijn leven verfilmd. In München kun je het “Karl Valentin-Musäum” bezoeken. De entree daarvoor bedraagt 299 Pfennige en 99-jarigen in begeleiding van hun ouders hebben vrij entree! (En het toilet heet daar: Befreiungshalle.)

.
Cabaret

Het cabaret in Duitsland is regionaler van opzet, vaker politiek gericht en meer in cabaretgezelschappen te vinden. Het Duitse politieke cabaret wordt nog volgens de oude tradities gemaakt: Politici krijgen het zwaar te verduren door de aanvallen van beroemde cabaretgezelschappen als die Distel, die Stachelschweine, die Leipziger Pfeffermühle, Wühlmäuse enz. Ook in de tijd van DDR wist men altijd weer “tussen de regels door” het nodige te zeggen.
.

Rüdiger Hoffmann

Rüdiger Hoffmann

Een aantal cabaretiers en comedy-sterren

  • Gerhard Polt heeft een rustig opgebouwde, maar dodelijke humor, en dat in een sausje met Beierse tongval.
  • De klassieke cabaretier  van Duitsland is Dieter Hildebrandt, die ook wel als het democratische geweten van Duitsland geldt.
  • Konrad Beikircher
    Duikt diep in de psyche van de Rheinländer en wordt niet moe om uit te leggen, dat het Rheinland toch eigenlijk wel het middelpunt van de wereld is.
  • Matthias Deutschmann
    Bittere satire op de geschiedenis van Duitsland, “geen wonder met mijn achternaam”, zegt hij zelf.
  • Hanns Dieter Hüsch, “das schwarze Schaf vom Niederrhein”, bekritiseert menigmaal de rol van de katholieke kerk.
  • Mathias Richling
    Snelspreker uit Schwaben, oftewel de deelstaat Baden-Württemberg.
  • Rüdiger Hoffmann, komiek, bekend geworden door RTL-Samstagnacht. Berucht om zijn tergend langzame, tenenkrommende,
    naar een genadeloze climax toewerkende tempo.


Comedy

De laatste jaren hebben de Duitsers de comedy ontdekt. Melige humor en veel platte sketches doen het goed bij een jong publiek. Het begon allemaal met het populaire programma RTL-Samstagnacht. Andere commerciële zenders aapten het succes na.

Op dit moment is Stefan Raab de vertegenwoordiger van top-humor onder jongeren. In zijn programma TV-Total zet hij iedereen voor gek, en nu komt er ook een TV-Total programmagids op de markt. Voor Duitsland deed hij in 2000 mee aan het Eurosongfestival met “Waddehaddeduddeda“, een parodie op de glitter en glamour van de discotijd.

.

Belgenmoppen en andere clichés

De Belgen van Duitsland zijn de Ostfriesen. De Schwaben, bewoners van de zuidelijke deelstaat Baden-Württemberg, worden altijd als de zuinigen – maar ook ijverigen – zeg maar de Schotten, afgeschilderd. De Westfalen worden als ongezellige en koppige, zuinige mensen gezien.
.

Otto Waalkes

Otto

Om Otto kom je niet heen. Deze Ostfriese heet eigenlijk Otto Waalkes en is de bekendste komiek van Duitsland. Zijn humor heeft iets van een stand-up comedian en doet ook denken aan André van Duin. Bekend zijn ook zijn films en Ottifanten-strips. Maar ondanks zijn succesvolle Otto-films lijkt zijn grote tijd echt voorbij.
.

Bronnen: o.a. interview met Alfred Biolek – Der Tagesspiegel 18.03.2001

TIP: Kijk ook eens in onze rubriek Gek Duits?!