Duitsers zijn aardig druk met hun gezondheid. Let maar eens op het grote aantal artsen en apotheken, die zijn er niet voor niets. Zijn we in Nederland nogal eens gestresst of overspannen, in Duitsland heb je het dan aan je Kreislauf, oftewel je bloedsomloop. Vreemd genoeg hebben artsen in andere landen nog nooit van dat ziektebeeld gehoord…

Het barst van de dokters

Wie naar de reclame op de Duitse TV kijkt maakt kennis met allerlei middeltjes voor de gezondheid. Voor spierpijn, verkoudheid, vitaminetekort enz. enz. Na afloop van zo’n reclame komt steevast de tekst: “Zu Risiken und Nebenwirkungen fragen Sie Ihren Arzt oder Apotheker“. En dan doen ze dan ook: Op de 1.000 inwoners heeft Duitsland twee keer zoveel huisartsen als Nederland (België en Frankrijk zelfs drie keer zoveel). En: anders dan in Nederland gaan mensen ook direct naar de specialist, de zogenaamde Facharzt. Het – goedkopere – doorverwijzen door de huisarts naar een specialist komt minder voor dan bij ons. Deskundigen zijn het er in Duitsland over eens dat het wel die kant op moet, maar zo’n gewoonte verander je niet zomaar.

Gezondheidszorg: onbetaalbaar?

Ook in Duitsland zijn de kosten voor de medische zorg een groot probleem. Jaarlijks bedragen de kosten zo’n 250 miljard Euro. Doordat mensen ouder worden dan ooit hebben ze ook meer zorg nodig. Daarnaast is het aantal behandelingen en behandelingsmethoden de laatste tientallen jaren sterk uitgebreid, waardoor ook de kosten daarvan stijgen.

Al meerdere regeringen proberen van alles om de kosten terug te dringen, maar het zet nog maar weinig zoden aan de dijk. In 2001 meldden experts dat de Duitse gezondheidszorg tegen zeer hoge kosten slechts een gemiddeld resultaat bereikt. Eerste ideeën om meer concurrentie toe te laten en meer eigen verantwoordelijkheid (lees: hogere eigen bijdragen) bij de patiënten te leggen worden in brede kringen niet geaccepteerd. Ondertussen stijgen de verzekeringspremies.

Dat is ook de reden dat het Kuren (spreek uit als: koeren) de laatste jaren niet meer zo gemakkelijk mogelijk is. Voorheen gingen hele massa’s mensen een aantal weken op kuur. Het verblijf in het kuuroord, de behandelingen, massages, modderbaden enz. enz. werd grotendeels door hun ziektekostenverzekering betaald. (Nu weet je dus ook waar het Scheveningse Kurhaus zijn naam aan te danken heeft!)

.
Cijfers over de gezondheidszorg


Engeland Nederland Duitsland België
uitgaven aan gezondheidszorg per jaar per hoofd van de bevolking (in US-$) 1193 1911 2365 1738
aantal medici per 1000 inwoners (zonder chirurgen) 1,6 2,5 3,5 3,9
aantal verplegers per 1000 inwoners 5,0 9,0 9,6 10,8
aantal ziekenhuisbedden per 1000 inwoners 2,0 3,4 7,1 5,2
aantal ziekenhuisopnamen per 100 inwoners 21,4 9,2 19,6 18,0
[bron: Wereldgezondheids Organisatie (WHO), 2002. De cijfers moeten met enige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Niet altijd zijn vergelijkbare en actuele cijfers beschikbaar.]

Euthanasie: een zeer gevoelig onderwerp

In Duitsland bestaat het woord euthanasie wel, maar men denkt daarmee direct aan het mensenverachtende project van Adolf Hitler, om zwakke en gehandicapte mensen, die immers volgens de nazi’s “waardeloos leven” vormden, massaal te doden.

In april 2001 nam het Nederlandse parlement de euthanasiewet aan, die in 2002 inging. De Nederlandse wet maakt het mogelijk dat artsen onder strenge voorwaarden legaal euthanasie (levensbeëindiging) plegen bij mensen die “uitzichtloos en ondraaglijk lijden”. Gezien het eigen verleden leidde dit niet alleen in Duitsland tot heftige reacties. Hoewel men niet altijd goed geïnformeerd was, reageerde menigeen verbijsterd. De populaire krant Bild kopte: “Zum Sterben nach Holland?” (“om te sterven naar Nederland?”) en regering, oppositie en kerken haastten zich om te benadrukken dat het in Duitsland nóóit zo ver mocht komen.

In Duitse ogen zet de Nederlandse wet aan om “als oma vervelend gaat doen of niets meer kan” haar gewoon even “uit de weg te laten ruimen”. Of anders dat de langdurig en zwaar zieke oma zich zelf onder sociale druk gezet zal voelen omdat ze voor haar omgeving een “belasting”is, en onder die druk naar euthanasie zal vragen. Een commentator schreef: “Stervenden verlangen niet naar de verlossende dodelijke injectie, maar naar iets heel anders: menselijke aandacht en effectieve pijnvermindering”. en: “‘Mogen sterven’ wordt al gauw tot ‘moeten sterven’. Geleidelijk verandert de nieuwe mogelijkheid voor mensen die dodelijk ziek zijn tot het onuitgesproken verzoek, verplegend personeel en familie te ontlasten en eindelijk de wens naar de finale gifspuit uit te spreken.”  (Martin Gehlen in Der Tagesspiegel, 29.11.2000)

Toen korte tijd later bekend werd, dat er ook over de invoering van een “zelfmoordpil” voor ouderen gedacht werd, bevestigde dit de ergste vermoedens. In juli 2001 uitte ook het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties zich bezorgd over de euthanasiewet. Het comité vreesde, dat de uitvoering tot “routine” zou kunnen leiden, dat er te weinig controle was en had ook bezwaren tegen de mogelijkheden voor euthanasie bij kinderen van 12 tot 16.

In Duitsland zet men in op de persoonlijk begeleiding van zwaar zieken en op manieren om de pijn te verminderen. Men spreekt dan ook nooit van euthanasie maar van Sterbehilfe. Maar hoewel euthanasie als een taboe geldt, komt het natuurlijk wel degelijk voor.
.
Verzekeringen

Anders dan bij ons ben je in Duitsland via het ziekenfonds (Krankenkasse) of particulier (Privat) verzekerd. Steeds vaker lopen de laatste jaren jonge, gezonde patiënten over naar goedkopere ziektekostenverzekeringen (meestal Betriebskrankenkassen) , die een lagere premie kunnen vragen. De “gewone” ziekenfondsen blijven met de meestal oudere en dus duurdere patiënten zitten en komen telkens grote sommen geld tekort, waardoor de bijdragen weer omhoog moeten.

.
Gezond eten? – maar ook: veel te dik

Veel Duitsers zijn zich bewuster van wat ze eten dan Nederlanders. Er is een echte groep die op Vollwerternährung staat. Door hun  “tegenstanders” worden ze overigens voor Körnerfresser uitgemaakt, wat zoveel betekent als granenvreters. Behalve de zogenaamde Vollkornbrötchen zijn er ook nog de Vollwertbrötchen (= Schnitzerbrot), die zo ongeveer alles bevatten, wat je in een brood aan granen, koren, tarwe enz. kunt stoppen. Maar wel gezond dus…

Maar daar staat tegenover dat veel Duitsers te veel, te vet en te zoet eten en te weinig bewegen. In 2007 kwam er een rapport uit van de IASO (International Assocation for the Study of Obesity) waaruit zwart op wit bleek dat Duitsers de diksten van Europa zijn. 75% van de Duitse mannen heeft overgewicht, 59% van de vrouwen. Ter vergelijking: Nederland stond op plaats 10, met 54% van de mannen – ook nog meer dan de helft dus!! – en 39% van de Nederlandse vrouwen. Een kleine troost voor de Duitsers is dat ze in de categorie extreem overgewicht niet op de eerste plaats staan. Malta en Groot-Britannië staan daar op een, Duitsland bij de mannen op de zesde plaats. Naar verhouding wonen in de Verenigde Staten de meeste dikke mensen ter wereld.
.
Drugs & verslaving

De tolerantie ten opzichte van drugs en verslaving in het algemeen is heel wat minder dan in Nederland. Toch gaat de Duitse overheid steeds meer de Nederlandse kant op, vooral in de omgang met harddrug-verslaafden. Een strenge moraal en het benadrukken van de criminele gevolgen van de verslaving hebben hun langste tijd gehad. “Voorkomen is beter dan genezen” en “helpen in plaats van veroordelen” zijn nu de motto’s. Ook in Duitsland zijn er inmiddels methadon-programma’s, afkick-therapieën en laagdrempelige hulp- en adviespunten voor verslaafden. In het voorjaar van 2002 startte een proef met de verstrekking van heroïne aan geselecteerde verslaafden in een aantal grote steden. Dit lijkt inmiddels zijn vruchten af te werpen. Het aantal drugsdoden neemt sindsdien jaarlijks af.
Cannabis

Coffeeshops’zul je in Duitsland niet vinden. Eind 2002 lukte het de ministers van Jusititie van de Bundesländer niet om voor heel Duitsland geldende afspraken over het gedogen van het bezit van een beperkte hoeveelheid Cannabis (= wiet, hasj) te maken. Het hoogste Duitse gerechtshof bevestigde in 2004 nog eens dat het bezit van Hasj verboden is. Dat wil niet zeggen dat dit altijd tot vervolging leidt, aldus het hof. Bij kleinere hoeveelheden is de schuld ook kleiner.

Elke deelstaat legt deze uitspraak anders uit. In het ene Bundesland wordt iemand altijd vervolgd, in het andere niet (meer). In Schleswig-Holstein is het bezit van maximaal 30 gram hasj of marihuana strafvrij, in Beieren ligt de grens bij 6 gram. Het constitutionele hof (Bundesverfassungsgericht, zie: politiek) had al in 1994 geëist, dat hierin één lijn getrokken zou worden.

Net als in Nederland kost de verslaving aan de “volksdrugs” tabak (110.000 doden) en alcohol (40.000 doden) jaarlijks een veelvoud aan mensenlevens, als je het vergelijkt met de verslaving aan harddrugs. (ca. 1500). Inmiddels ligt in een op de vijf bedden in de Duitse ziekenhuizen ligt een alcoholverslaafde. Onder de jeugd zijn de zogenaamde Alkopops - een verzamelnaam voor wat bij ons vaak breezertjes genoemd wordt – een probleem. Alkopops zijn limonades, gemixt met sterke drank. Door de zoete smaak lijken ze minder alcohol te bevatten, wat er toe leidt dat veel tieners het lusten en er veel te veel van drinken. Maar de consumptie daarvan is de laatste jaren door een speciale, hoge belastingtoeslag flink teruggelopen.
Preventie

De overheid stopt veel geld in preventie en probeert vooral de schooljeugd door landelijke acties als “Be smart – don’t start” door veel informatie van het roken af te houden. Maar de ziekenfondsen en verzekeringen geven te weinig uit voor dit soort campagnes, beklagen de experts. Als het aan de experts ligt wordt ook de accijns op tabakproducten verhoogd. In twee van de drie Europese landen is de accijns op tabakproducten hoger. Sinds 1 april 2003 is het in Duitse bioscopen niet meer toegstaan om voor 18.00 uur reclame voor tabak en alcohol te maken.
.

Drugs & verslaving: de getallen…

Experts schatten dat zo’n 16,7 miljoen Duitsers aan roken verslaafd zijn. Ongeveer 9 miljoen mensen tussen de 18 en 69 drinken te veel, waarvan 2,7 miljoen hierdoor aan ziektes lijden en 1,7 miljoen ernstig ziek zijn. Ongeveer 250.000-300.000 personen gebruiken harddrugs, waarvan er zo’n 150.000 verslaafd zijn, d.w.z. dat zij 100 keer of meer per jaar deze drugs gebruiken.

Bronnen: o.a. NRC, 28.07.2001, Der Tagesspiegel 29.11.2000, 04.08.2001, 19.12.2001 (Das Rezept ist Aufklärung) / “An der Kippe” in: Der Tagesspiegel, 30.04.2003 / “Keine Einigung bei Haschisch”- in: Der Tagesspiegel, 15.11.2002 / “Cannabis bleibt verboten” in Der Tagesspiegel, 10.07.2004 / “Der fette Deutsche”, in: Der Tagesspiegel 21.04.2007

met dank aan Uschi van der Mars