Op langere termijn kampt Duitsland met een sterke teruggang van de bevolking. Doordat er al lange tijd minder kinderen geboren worden (het geboortecijfer daalt) zijn nu al de gevolgen van de vergrijzing merkbaar. Omdat er te weinig jonge mensen zijn die een bijdrage kunnen storten in de pensioenfondsen moet er meer geld opzij gezet worden voor de pensioenen.

  • Oppervlakte:356,970 km2 (10,5 maal Nederland)
  • Hoofdstad:Berlijn
  • Inwonertal:82 miljoen
  • Bevolkingsdichtheid:232 inwoners per km2 (2000)
  • Godsdienst:38% Protestant, 34% Rooms-Katholiek , 2,5% Moslim (1999)

.

Buitenlanders

Negen procent van de bevolking in Duitsland bestaat uit migranten, in totaal ruim 7 miljoen. (stand: eind 2000). Een kwart daarvan komt uit EU-staten, vooral Italianen en Grieken. Met 2 miljoen inwoners vormen de Turken de grootste groep buitenlanders in Duitsland. Berlijn is de grootste “Turkse stad” na Istanboel. Zo’n 70% van alle buitenlanders woont in Baden-Württemberg, Nordrhein-Westfalen, Beieren en Hessen. In de steden Keulen, München, Stuttgart en Frankrfurt wonen zo’n 20-30 % buitenlanders. In Oost-Duitsland – dat achter het “IJzeren Gordijn” lag – wonen er nauwelijks buitenlanders.

Vluchtelingen

Duitsland telde in 1998 1,1 miljoen vluchtelingen. Enkele honderdduizenden daarvan zijn vluchtelingen uit het voormalig Joegoslavië.

Immigranten

Net als bijvoorbeeld Nederland haalde Duitsland in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw duizenden arbeidskrachten – men noemde ze “gastarbeiders” – uit andere landen. Ze leverden een belangrijke bijdrage aan de onstuimige groei van de Duitse economie in die tijd. Velen van hen vonden hun plaats in de samenleving en wilden na al die jaren niet meer terug naar hun geboorteland. Veel Duitsers negeerden hen echter grotendeels of discrimineerde hen. Pas eind jaren ’70 kwam er aandacht voor de positie van buitenlanders en de slechte omstandigheden waaraan zij vaak blootgesteld werden. Zo vermomde de schrijver Günter Wallraff zich als Turkse fabrieksarbeider en leefde en werkte een tijd lang als Turk bij Duitse bedrijven. Hij schreef er later een boek over : “Ik, Ali”, dat de misstanden aan de kaak stelde en een ieder wakker deed schrikken.

Poster uit de voorlichtingscampagne voor de nieuwe wet. (De uitspraak "Ich bin ein Berliner" deed de Amerikaanse President Kennedy, toen hij Berlijn in 1961 bezocht, kort nadat het door de muur gedeeld was.)

Poster uit de voorlichtingscampagne voor de nieuwe wet. (De uitspraak "Ich bin ein Berliner" deed de Amerikaanse President Kennedy, toen hij Berlijn in 1961 bezocht, kort nadat het door de muur gedeeld was.)

Nieuwe wet op het staatsburgerschap

Per 1 januari 2000 is er een nieuwe wet in werking getreden, die een einde moest maken aan een vreemde ontwikkeling. Hoewel het grootste deel van de in Duitsland wonende buitenlanders er al meer dan 10, vaak zelfs 20 jaar of langer woont, belasting betaalt, enz. bleven zij formeel buitenlanders en bleven daarmee verstoken van dezelfde rechten als hun Duitse landgenoten. De Duitse wetgeving ging namelijk alleen uit van een ethnisch (door geboorte bepaald) staatsburgerschap, d.w.z. dat je Duitser bent als je vader of moeder een Duitse(r) is. Zo bleven behalve de eerste generatie gastarbeiders ook hun kinderen buitenlanders. Ook als die kinderen in Duitsland geboren waren en zich inmiddels meer Duits dan bijvoorbeeld Turks voelden.

De nieuwe wet regelt, dat in Duitsland levende buitenlanders na acht (in plaats van 15) jaar genaturaliseerd kunnen worden. Ook verwerven kinderen van buitenlanders die al langere tijd in Duitsland wonen, bij hun geboorte meteen het Duitse staatsburgerschap. Ze moeten éénmalig zelf beslissen (tussen hun 18e en 23e) of ze hun Duits staatsburgerschap willen aanhouden, of dat van hun ouders willen. De Duitse politiek hoopt, dat dit de inburgering en acceptatie van “buitenlanders” zal vergemakkelijken.

Terugkeer van Rusland-Duitsers

Volgens de grondwet (Artikel 116) is iedereen Duits, die van Duitse afkomst is of als vluchteling of verdrevene ooit tot het Duitse volk behoorde (incl. hun nakomelingen). Dat geldt bijvoorbeeld ook voor diegenen, die al voor de Tweede Wereldoorlog naar Rusland trokken en zich daar vestigden. Nog ca. 1 miljoen van deze “Volksdeutsche”, Rusland-Duitsers leven er nog in de landen van de voormalige Sowjet-Unie. Men schat zo’n 350.000 in Kazachstan en 700.000 à 800.000 in Rusland zelf. Sinds de val van de muur willen veel Rusland-Duitsers terug naar Duitsland. Dat zorgt soms voor problemen. Het flauwe grapje “Het enige wat aan hen nog Duits is, is hun herdershond” geeft het probleem aan. De Duitse consulaten in Rusland en Kazachstan controleren daarom of men voldoende kennis van de Duitse taal heeft om terug te kunnen keren. Maar ook de familie van de aanvrager – die niet gecontroleerd wordt – mag mee. En de volwassen kinderen met hun echtgenoten en eigen gezinnen hebben meestal geen enkele binding meer met Duitsland. Bij aankomst in Duitsland hebben zij het erg moeilijk om te integreren. Sinds 1999 komen er elk jaar zo’n 100.000 “Aussiedler”  (terug) naar Duitsland

Bronnen: o.a. Der Tagesspiegel 18.11.2000, Bericht der Ausländerbeauftragten der Bundesregierung 2001