De gastcolumn deze week is van Estevan Veenstra, community-manager

Vandaag werd ik gesommeerd om diagrammen uit leermiddelen uit de leermiddelendatabase van digischool te halen die er ongeveer als volgt uitzagen:

Deze figuren komen uit het eindexamen scheikunde van 1976 tweede tijdvak. Echter de figuren die opgenomen waren in de leermiddelen stamden uit een ander boek en waren net iets anders getekend,  maar eigenlijk precies hetzelfde. De uitgever van dit andere boek stelde dat de figuren uit zijn boek waren overgenomen en dus dat er sprake was van een schending van het auteursrecht. Inmiddels zijn de diagrammen verwijderd uit de leermiddelendatabase en vervangen door deze figuren.

Maar het kan toch niet zo zijn dat in dit geval inderdaad sprake is van schending van auteursrecht?  Op http://www.iusmentis.com/auteursrecht/   wordt het auteursrecht besproken en daar staat het volgende te lezen:
Een werk is auteursrechtelijk beschermd wanneer het origineel is en het stempel van de maker draagt.

De figuren in dat boekje van die uitgever zijn niet origineel maar afkomstig uit een oud examen.  Ik zou dus denken dat die figuren dan niet auteursrechtelijk beschermd zijn. Veel onderwijsmateriaal wordt vanuit eenzelfde gedachte gemaakt. Namelijk met het doel om het eindexamen te behalen. Er zal een opvallende gelijkenis zijn tussen toetsen van scheikunde docenten 6VWO en dat geldt ook voor bundels ter voorbereiding van het eindexamen VWO. Zo kan ik mij voorstellen dat de volgende opgave door velen bedacht had kunnen worden:

De MAC-waarde van aceton bedraagt … mg·m^–3. In een kamer van 3,0 x 4,5 x 2,4 m is 80 mg acetongas aanwezig. Bereken of de de MAC-waarde is overschreden. 

Zou een uitgever mij mogen sommeren om een dergelijke som uit de leermiddelendatabase te halen? Misschien staat het inderdaad in zijn bundeltje maar ongetwijfeld staat het ergens anders nagenoeg hetzelfde in een ander scheikunde oefenboekje. Laten we alsjeblieft pas spreken van auteursrechtelijk beschermd als er echt sprake is van origineel werk.

Het steeds verder digitaliseren van onze maatschappij (en de mogelijkheid tot hacken zoals bij KPN is gebeurd), zal tot steeds meer van dit soort problemen leiden. Ik hoor ook vaak dat bij universiteiten vragen van tentamens al ver van tevoren op het netwerk staan. Kunnen wij geheimhouding nog wel waarborgen nu het zenden van emails ook al niet meer veilig kan?

Hoe groot is dit probleem eigenlijk? Of stopt iedereen dit soort zaken het liefst ver weg uit schaamte? Moeten we hier niet over nadenken voordat het uit de hand loopt en veel mensen onterecht een diploma hebben? Moet zo’n lek bij Cito niet tot op de bodem worden uitgezocht? Was het een leerling die iets heeft opgenomen, een docent die de cd heeft laten rondslingeren (op school of thuis) of een medewerker die slordig was met bestanden?

Ook op scholen zijn de fraudemogelijkheden legio: leerlingen worden steeds slimmer in het seinen naar elkaar tijdens een toets (bij multiple choice), kopieren van toetsen is een eitje met een telefoon en daar kan een parallelklas dan weer voordeel van hebben. Hoe bewust zijn we ons als docenten van al die mogelijkheden? Of denken we dat dit bij ons niet gebeurt?

De hoge waarde van het schoolexamen
“Van scholen die drie jaar achtereen een driejaarsgemiddeld verschil SE-CE van één punt of meer hebben (zeer groot verschil), kan in de nabije toekomst de examenbevoegdheid tijdelijk worden ontnomen. Dit geldt ook voor scholen die vijf jaar achtereen een driejaarsgemiddeld verschil SE-CE hebben van een half punt of meer (groot verschil). De inspectie betrekt al geruime tijd de verschillen SE-CE in het opbrengstenoordeel, maar 2011 is het eerste jaar waarin de teller voor deze maatregel gaat lopen; daarbij gaat het om het driejaarsgemiddelde over de cursusjaren 2007/2008, 2008/2009 en 2009/2010. Scholen die bij het opbrengstenoordeel 2011 een zeer groot of een groot verschil SE-CE hebben, krijgen een schriftelijke waarschuwing en worden gewezen op de mogelijke consequenties van intrekking van de examenbevoegdheid…”
Zie nieuwsbrief van de Inspectie

Dat wordt dus staatsexamen doen voor de leerlingen van deze scholen. Dat is tweemaal een momentopname (een mondeling en een schriftelijk examen) en alleen daarom al niet verkieslijk.

Hoe is deze situatie ontstaan?
De meeste vakken hebben zich de afgelopen tien jaar ontwikkeld in de breedte: meer aandacht voor vaardigheden (zoals onderzoek en presentatie). Bij veel vakken verschilt de stof voor het school- en centraal examen. Zo toetsen de talen de spreek- en luistervaardigheid in het schoolexamen op een heel andere manier dan het centraal examen (dat alleen leesvaardigheid toetst), bijvoorbeeld in de vorm van praktische opdrachten. Bij de kunstvakken (nieuwe stijl) is het CE 100% theoretisch, het SE grotendeels praktisch.

Deze gemengde vorm van examineren dient ervoor om een breder scala aan kwaliteiten van leerlingen te kunnen ontwikkelen, beoordelen en om zo tot een afgewogen eindoordeel te komen. Dat er bij bepaalde vakken verschillen zijn tussen SE en CE, ligt dus nogal voor de hand. Maar ook bij andere vakken, waar de stof voor beide examens vrijwel gelijk is, zijn er soms behoorlijke verschillen tussen de cijfers.

Hoe is dat dan te verklaren?
Het aantal te behalen punten voor een voldoende voor het CE  is elk jaar anders door de jaarlijks geactualiseerde CITO-formule (N-factor), terwijl de norm voor het SE door de docenten van de school wordt vastgesteld. Zij vernemen de norm van het CITO pas na het CE en konden er tijdens het SE geen rekening mee houden.

Verder toetst het SE kleinere gedeelten van de stof via een groot aantal tentamens met herkansingsmogelijkheden. De leerlingen krijgen na een tentamen feedback (op grond van een foutenanalyse) en extra onderwijs om zo op het gewenste niveau te komen. Dat is wat anders dan een momentopname, zoals bij het CE.

Een ander punt(je) is dat kandidaten hun SE-cijfer al kennen, voordat ze aan het CE beginnen. Calculerend als leerlingen (gemaakt) zijn, leunen ze soms rustig op de al behaalde goede resultaten op het SE en halen ze voor het CE niet meer alles uit de kast.

Zo kan ik nog wel even doorgaan, maar dat is niet nodig. U kunt het zelf wel aanvullen.

Moeten we dan het CE of SE maar afschaffen?
CE en SE hebben elk hun eigen waarde: het SE biedt de docenten een goede kans om leerlingen zich in hun eigen tempo te laten ontwikkelen, feedback te geven en te selecteren voor het eindexamenjaar. Het CE is een waardevolle overgangsrite naar de volwassenheid, het biedt een algemeen referentiekader voor de leerlingen en een houvast voor de docenten, die in saamhorigheid met de leerlingen naar een eindpunt toewerken.

Het hele probleem van de discrepantie tussen beide examens wordt wel verder gecompliceerd, doordat de eisen voor het CE flink worden opgeschroefd. Dit maakt de situatie meer bedreigend.

Hoe doorsnee Nederland hierover denkt? Kijk op dit forum 

Reacties zijn welkom

Wat te weinig aandacht krijgt in de media is het historisch perspectief: hoe komt het dat docenten het zo zat zijn? En waarom heeft de politiek geen collectief geheugen? De meeste zaken die werkdrukverhogend hebben gewerkt de laatste decennia zijn namelijk zaken die (met een pennestreek vaak) door de Tweede Kamer zijn aangenomen en die in de praktijk niet werkbaar zijn gebleken:

• de gratis schoolboekenoperatie (heel veel extra werk, geen verlaging van de schoolboekprijzen, meer macht bij de enkele grote boekverkopers, heel veel rompslomp op scholen, minder vrijheid van keuze van materiaal).
• de instelling van de maatschappelijke stage (leuk idee, misschien op sommige scholen succesvol, brengt veel extra werk met zich mee en niet iedereen is er blij mee).
• het competentiegerichte leren in het mbo onderwijs (heeft geleid tot minder parate kennis bij leerlingen en veel leerlingen lopen vaak stuurloos rond in het grote ROC gebouw) en het studiehuis in het vo (na een aantal jaren weer grotendeels teruggedraaid) 
• de rugzakregeling die nu ter discussie staat maar wel door de politiek zelf indertijd is ingesteld (heeft geleid tot veel bureaucratie met allerlei instituten die moeten beoordelen).
• de te grote scholen die hebben geleid tot een enorme groei aan management: salarisbureaus, roostermakers, coordinatoren, locatiemanagers, onderhoudsmanagers en dus aan salariskosten in de hogere schalen tot zelfs crimineel hoge bedragen voor bestuursvoorzitters van ROCs en grote conglomeraten van scholen.
• de gedwongen fusies tussen mavo en havo/vwo scholen, later de nog grotere scholengemeenschappen, de fusies van lbo en mavo naar vmbo, de fusies tussen kleuteropleiding en PA, de fusies van alle beroepsopleidingen in grote ROCs inclusief het VAVO: dit zijn geen operaties die ook maar iemand in het onderwijs wilde (afgezien van de steeds beter betaalde bestuurders) maar die van bovenaf werden opgelegd.
• de marktwerking in het onderwijs: concurrentie is sterk gestimuleerd door de Inspectierapporten waar vooral wordt gekeken naar zittenblijvers en slagingspercentages (dit heeft niet geleid tot kwaliteitsverbetering – eerder tot het feit dat scholen zwakkere leerlingen zijn gaan afschuiven naar lagere onderwijsvormen of speciaal onderwijs waardoor er daar weer teveel leerlingen zijn gekomen).
• de bewegingen van minder parate kennis zijn historische ontwikkelingen waar met de kennis van nu naar wordt gekeken: ze leken zo goed maar ze hebben wel consequenties waar men nu van schrikt (realistisch rekenen, communicatief talenonderwijs ipv de grammatica-vertaalmethode, nadruk op vaardigheden en inzicht bij examens, de deelvaardigheden bij de talen). De overheid stuurt het onderwijs door de examens of door het ontbreken van landelijke examens (mbo).
• het verlagen van de instroomeis voor pabo’s: de niveaudaling op de pabo is daar voor een groot deel op terug te voeren (naast ook daar de invoering van het competentiegerichte leren) – er is toen veel verzet geweest tegen het laten instromen van mbo’ers maar OCW wilde meer studenten naar de pabo laten gaan vanwege een dreigend tekort aan onderwijzers.

Ik denk dat er nog wel meer zaken zijn te bedenken om aan te tonen dat de politiek debet is aan de crisis in het onderwijs – die week vakantie, die telt mee maar in zeer geringe mate. Het gaat om het ontkennen van de stem van de docent: de roep vanuit de praktijk die keer op keer wordt genegeerd. Zo ook nu weer bij de invoering van de prestatiebeloning – de volgende misser die er aan dreigt te komen.

Filmpje vanuit de Jaarbeurs

Gedichtendag 26 januari 2012
‘Stroom’ is het thema van de dertiende Gedichtendag die Poetry International en Stichting Lezen Vlaanderen op donderdag 26 januari 2012 organiseren. De jaarlijkse gedichtendagbundel komt van de hand van dichter, schrijfster en performer Joke van Leeuwen.
Gedichtendag is ieder jaar hét poëziefeest van Nederland en Vlaanderen, de dag waarop de poëzie in het zonnetje wordt gezet. Waar je ook gaat, overal kom je gedichten tegen: op school, in de bibliotheek, in winkels, theaters en musea, op het werk of gewoon op straat. Ook kranten, radio, televisie en het internet klinken die dag een stuk poëtischer.

IPON2012: Onderwijs en ICT Congres en Vakbeurs
Op 28 en 29 maart is het zover, IPON 2012 opent haar deuren voor meer dan 4.000 ICT-coördinatoren, netwerkbeheerders, schoolleiders, directeuren, docenten en leerkrachten vanuit het PO, VO en MBO.
Registreer u nu hier gratis voor IPON2012. 
IPON2012 omvat een sectorbreed expositieprogramma, themapleinen en 10 verschillende theaters waar in totaal meer dan 100 workshops, lezingen en seminars plaatsvinden. Thema’s voor dit jaar zijn o.a. ICT met beheer, Samen deskundig , ICT met didactiek, Gewoon Speciaal, ICT met beleid.

Dag van Taal, Kunsten & Cultuur Lerarenopleiding Rijksuniversiteit Groningen
Vrijdag 3 februari 2012: Dag van Taal, Kunsten & Cultuur In en rond het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen vindt voor de elfde keer de Dag van Taal, Kunsten & Cultuur plaats. Op deze studiedag voor vo-docenten in de talen- en kunstvakken gaat een keur aan sprekers in op de laatste (wetenschappelijke) ontwikkelingen op de vakgebieden. Hierbij is volop aandacht voor toepassingen in het voortgezet onderwijs. Met o.a. onze vaderlandse dichter Ramsey Nasr. een lezing van de beroemde Engels (jeugdliteratuur)auteur Aidan Chambers en een presentatie over het digitale taaldorp (over het toetsen van gespreksvaardigheid) door Koos Boekensteijn, de community manager van Engels van Kennisnet. Informatie hier

Good Practice Day Talen 12
De Sectie Nascholing Talen van het ICLON (Universiteit Leiden) organiseert voor de twaalfde keer een Good Practice Day Talen. Het centrale thema van deze dag is Goed, beter, best talenonderwijs. Docenten uit het voortgezet onderwijs verzorgen workshops en presentaties, wisselen ervaringen uit met de deelnemers en bediscussiëren met hen de didactische mogelijkheden van hun vak. Pieter Steinz verzorgt dit jaar de opening met een lezing over Macbeth en andere literaire helden.
Deze nascholingsdag is bestemd voor docenten Nederlands, Duits, Engels, Frans en Spaans en biedt een dagvullend programma waarbij een keuze kan worden gemaakt uit een gevarieerd aanbod van workshops. Aanmelden en informatie via iclon.nl

ThiemeMeulenhoff Congres Nederlands
Educatieve uitgeverij ThiemeMeulenhoff organiseert het ThiemeMeulenhoff Congres Nederlands 2012 op 2 februari in Ede. Hierin gaan docenten Nederlands uit het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs samen in op het thema ‘Taal met toekomst’. Want hoe ziet die toekomst eruit, nu onderwijsorganisaties en kamerleden steeds kritischer worden over het taalonderwijs in Nederland en nieuwe referentiekaders en exameneisen neerleggen? Meer informatie hier

Noordhoff Uitgevers Talencongres dinsdag 31 januari 2012
Een evenement voor collega’s van Nederlands, Engels, Duits en Frans. Het congres wordt geopend door Joop Alberda. Joop Alberda vergaarde roem als coach van het Nederlands volleybalteam dat ‘goud’ pakte op de Olympische Spelen van 1996 in Atlanta. Hij weet als geen ander hoe je jonge mensen motiveert om het beste uit zichzelf te halen en hij deelt zijn visie graag met u.    Het Noordhoff Uitgevers Talencongres vindt plaats in het NBC in Nieuwegein. Informatie en aanmelden: op www.nutalencongres.nl

De gastcolumn is deze keer van Nick Zwart, community-manager Levensbeschouwing en grote initiator van Digischool 3D. Hij praat ons bij over 3D onderwijs en virtuele taaldorpen. 

VIRTUEEL ONDERWIJS, EEN NIEUWE WERELD!
Wat doen tieners als ze achter de computer zitten? Chatten, gamen, Hyves en Facebook! Ze zijn er mee opgegroeid en die koppeling naar de buitenwereld via de computer is niet meer weg te denken uit het dagelijks leven.  In het onderwijs is dat natuurlijk hetzelfde, welke school heeft er nu geen computers staan!  Sinds kort is er naast die koppeling naar de buitenwereld ook een koppeling naar een virtuele wereld mogelijk.

In de afgelopen jaren zijn we met Digischool druk bezig geweest om een nieuwe loot binnen het  onderwijs te onderzoeken en te bouwen: Onderwijs in een virtuele wereld. In 2005, tijdens de hype van Second Life, zijn we in het virtuele Teen Second Life (alleen voor tieners) aan de slag gegaan om te kijken wat er allemaal in zo’n 3D wereld te doen is en wat de meerwaarde voor het onderwijs zou kunnen zijn. Maar omdat het een Amerikaans bedrijf is die TeenSL runt, met Amerikaanse regelgeving, kwamen we er al snel achter dat het aanmaken van accounts voor leerlingen en docenten niet makkelijk was.

Maar in 2009, net op het moment dat we de stekker uit dit project wilden trekken, kwam de oplossing voor dit probleem. De software werd als Open Source vrijgegeven zodat iedereen zelf een virtuele omgeving zou kunnen maken op een eigen server en daar zijn we natuurlijk gelijk mee aan de slag gegaan. Al snel stond het begin van een virtueel taaldorp (Chatterdale) te pronken op een van de servers, waar op kon worden ingelogd en rondgelopen.  En er waren ook meteen docenten die het taaldorp wilden uitproberen. De leerlingen waren super enthousiast, liepen en vlogen rond door het dorp, pasten hun eigen avatar naar smaak aan en ze deden zelfs ook nog opdrachten.  Maar toen we het aan andere scholen gingen aanbieden, kwamen er toch wel wat problemen om de hoek kijken.

Elke school heeft zo zijn eigen beveiliging op het netwerk. Firewalls, poorten, IP adressen die dicht staan. En pas als de juiste digitale poorten open staan, kan er contact gemaakt worden met een virtuele omgeving. Dat hebben we zelf ook aan den lijve ondervonden toen we een prachtige demo hadden voorbereid bij de Universiteit van Leiden. Toen we eenmaal daar waren, bleek dat het netwerk zo dichtgetimmerd was dat we zelf niet eens op onze eigen server konden komen. Uiteraard zijn deze problemen wel op te lossen door met de IT afdeling te praten. Maar dan zijn we er nog niet.

Het netwerk zou ook nog wel eens te traag kunnen zijn. De eerste pilot die we gedaan hebben, was met een klas waarvan alle leerlingen een laptop hadden via één wifi punt in de klas.  En daar ging het dus mis, de wifi was met een snelheid van 54 Mb/s te traag om al die 3D informatie van 20 laptops te verwerken. In een tweede pilot met dezelfde klas ging het al een stuk beter maar toen hadden ze dan ook ineens 540Mb/s ter beschikking, tien keer zo veel. Ons advies is om een virtuele omgeving met een computer te bezoeken die gewoon op het netwerk zit aangesloten, zoals die in het computerlokaal. Maar ja, de tendens is wel dat er steeds meer met laptops gewerkt gaat worden.

We hebben nu, in 2012, twee taaldorpen online, Chatterdale (Engels) en Parolay (Frans). En we hebben ook al een leuk aantal talensecties van scholen die er mee aan de slag zijn gegaan. En stuk voor stuk hebben de leerlingen enthousiaste verhalen achteraf.  Vanmorgen nog liep er een klas uit Hengelo (Grundel Park) door het dorp om opdrachten te doen. De juf is heel enthousiast en met wat assistentie van de IT’er op school komt het helemaal goed.  En sinds we de publieksprijs en een eervolle vermelding hebben gewonnen van het Europees Talenlabel is er ook internationale belangstelling uit Oostenrijk, Noorwegen en Italië… Wie volgt?

Meer informatie over virtueel onderwijs is te vinden op www.digischool.nl/3d of www.3dles.nl

De Toekomst telt voor rekenen en wiskunde
“SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling, heeft op initiatief van de Ververs Foundation een verkenning naar het toekomstige reken- en wiskundeonderwijs uitgevoerd. Centraal stond de vraag welke reken- en wiskundebagage leerlingen in het funderend onderwijs (4 t/m 15 jaar) moeten verwerven, als voorbereiding op hun beroep en hun rol als burger in een informatiesamenleving. Naast specifieke reken- en wiskunde-inhouden is ook gekeken naar generieke vaardigheden voor de 21e eeuw. Het volledige rapport is te downloaden van www.slo.nl/detoekomsttelt”

Als ik de conclusies doorlees, kan ik niet anders dan concluderen dat wat deze experts hier hebben verzameld, nogal in tegenspraak is met de ontwikkelingen die onze minister van Onderwijs in gang heeft gezet. Ik lees termen als globaal rekenen en stimuleren van gebruik van rekenmachines etc. terwijl de reken- en taaltoetsen die eraan zitten te komen een totaal omgekeerde beweging laten zien.

Ik heb eens wat van die landelijke toetsen bekeken voor rekenen die eraan zitten te komen. Daarin worden 3 niveaus onderscheiden: 3F het hoogste niveau voor vwo tot 1F voor het laagste niveau (alle vmbo niveaus). Hier juist geen aandacht voor globaal rekenen! We moeten de leerlingen weer ouderwets laten rekenen zonder ingewikkelde rekenmachines en sommetjes op laten lossen als 0,12 x 48 (mag wel met potlood en papier). En dat is dan het hoogste niveau (3F, vwo!!) – op het laagste niveau (1F) gaat het om sommetjes als 1,2 kg = … gram

Kijk op de website van steunpunttaalenrekenenvo.nl of het downloadcentrum waar de rapporten en toetsen te vinden zijn.

Taalniveaus
Voor taal zijn ook niveaus ontwikkeld – heel verwarrend is dat dit weer andere niveaus zijn dan waar de meeste taaldocenten aan gewend zijn (ERK niveaus van A1 t/m C2). Ik heb een voorbeeld gezien van het laagste niveau (1F) en dit lijkt me gewoon basisschoolwerk. Van de hogere niveaus kan ik geen voorbeeld vinden – er wordt verwezen naar het leermiddelenplein maar dat is een doolhof waar ik niet doorheen kom (ligt dit aan mij?).

Wat me wel van het hart moet, is dat er nogal wat leerlingen zijn die slecht kunnen spellen. De PWS werkstukken (havo en vwo) die ik onder ogen krijg, wemelen van de d/t fouten. Hoe komt dat toch? Bij Nederlands wordt daar toch wel aandacht aan besteed? En zo moeilijk zijn die d/t regels toch niet? Waarom blijven dat soort fouten dan zo hardnekkig?

Zijn er collega’s wiskunde die al zicht hebben op de rekentoetsen en daar programma’s voor hebben ontwikkeld? Zijn er collega’s talen die al meer weten van die taaltoetsen? Zijn deze toetsen zinvol? Moeten we de 40 uur extra die we van de minister krijgen, gaan inzetten voor extra lessen in taal en rekenen of breng ik OCW dan op verkeerde ideeën?

Wat ik mis in de hele berichtgeving is het misverstand dat maar niet uit de wereld komt: de eerste reactie van mensen die niet in het onderwijs werken, is altijd ‘maar jullie hebben al zoveel vakantie’. Ergens heb ik er wel iets over gelezen maar waarom weten politici (en vakbondsbestuurders!) dit soort zaken niet beter over het voetlicht te brengen? Weten ze het zelf niet?

Ik heb gewoon een taakomschrijving waarin ik net zoveel uren maak als ieder ander werkend persoon. Ik maak door het jaar heen veel meer uren dan een gemiddeld werkend mens – daarvoor is die vakantie een compensatie of positiever gesteld: omdat ik iets meer vrije dagen heb in de zomer, moet ik door het jaar heen harder werken. En dat doet elke docent die zijn werk goed doet.

De indruk die nu vaak wordt gewekt is dat docenten voldoende dagen hebben, daar kan wel een dagje vanaf. Vakbonden zouden dit meer moeten ontkrachten. Ik maak gewoon mijn uren op een andere manier.

Is er iemand die vindt dat er door een paar roostervrije dagen voldoende compensatie is voor die week vakantie???

Ik ben het met van Haperen eens dat er veel te weinig wordt geluisterd naar docenten, de mensen uit de praktijk: “Het Nederlandse onderwijsbeleid is een machtsspel van hoge ambtenaren, bestuurders en bewindslieden. Naar de werkvloer luisteren schiet erbij in. Inmiddels is dit nog begrijpelijk ook. Dertig jaar verlies maakt klein. De leraar is verschrompeld. Hiervan raken ook toekomstige bewindslieden niet onder de indruk. Ze kunnen niet anders dan met de beste bedoelingen weer nieuwe wetten bedenken die alles alleen maar erger maken.”

Een juiste analyse maar nu de oplossing: “Bombardeer het stelsel. Begin opnieuw. Bouw op, van onderaf, school voor school, geleid door bewezen goede leraren.” Maar wie moet dat dan gaan doen? Als docenten er blijkbaar niet toe in staat zijn om een vuist te maken (al dertig jaar lang niet!!), wie gaat dan dat stelsel bombarderen? De minister? De VO-raad? De schoolbestuurders? Toch maar de hoop vestigen op de (vak)bonden? 

Is dit een goede oplossing: het stelsel bombaren? 

Voor informatie over de staking van maandag 9 januari zie de website van Leraren in Actie