De gastcolumn is dit keer van Johan Splinter, community-beheerder
Klassieke Talen  die schrijft over het feit dat de Inspectie scholen strenger gaat beoordelen over de verschillen tussen het centraal examen (CE) en het schoolexamen (SE).

De hoge waarde van het schoolexamen
“Van scholen die drie jaar achtereen een driejaarsgemiddeld verschil SE-CE van één punt of meer hebben (zeer groot verschil), kan in de nabije toekomst de examenbevoegdheid tijdelijk worden ontnomen. Dit geldt ook voor scholen die vijf jaar achtereen een driejaarsgemiddeld verschil SE-CE hebben van een half punt of meer (groot verschil). De inspectie betrekt al geruime tijd de verschillen SE-CE in het opbrengstenoordeel, maar 2011 is het eerste jaar waarin de teller voor deze maatregel gaat lopen; daarbij gaat het om het driejaarsgemiddelde over de cursusjaren 2007/2008, 2008/2009 en 2009/2010. Scholen die bij het opbrengstenoordeel 2011 een zeer groot of een groot verschil SE-CE hebben, krijgen een schriftelijke waarschuwing en worden gewezen op de mogelijke consequenties van intrekking van de examenbevoegdheid…”
Zie nieuwsbrief van de Inspectie

Dat wordt dus staatsexamen doen voor de leerlingen van deze scholen. Dat is tweemaal een momentopname (een mondeling en een schriftelijk examen) en alleen daarom al niet verkieslijk.

Hoe is deze situatie ontstaan?
De meeste vakken hebben zich de afgelopen tien jaar ontwikkeld in de breedte: meer aandacht voor vaardigheden (zoals onderzoek en presentatie). Bij veel vakken verschilt de stof voor het school- en centraal examen. Zo toetsen de talen de spreek- en luistervaardigheid in het schoolexamen op een heel andere manier dan het centraal examen (dat alleen leesvaardigheid toetst), bijvoorbeeld in de vorm van praktische opdrachten. Bij de kunstvakken (nieuwe stijl) is het CE 100% theoretisch, het SE grotendeels praktisch.

Deze gemengde vorm van examineren dient ervoor om een breder scala aan kwaliteiten van leerlingen te kunnen ontwikkelen, beoordelen en om zo tot een afgewogen eindoordeel te komen. Dat er bij bepaalde vakken verschillen zijn tussen SE en CE, ligt dus nogal voor de hand. Maar ook bij andere vakken, waar de stof voor beide examens vrijwel gelijk is, zijn er soms behoorlijke verschillen tussen de cijfers.

Hoe is dat dan te verklaren?
Het aantal te behalen punten voor een voldoende voor het CE  is elk jaar anders door de jaarlijks geactualiseerde CITO-formule (N-factor), terwijl de norm voor het SE door de docenten van de school wordt vastgesteld. Zij vernemen de norm van het CITO pas na het CE en konden er tijdens het SE geen rekening mee houden.

Verder toetst het SE kleinere gedeelten van de stof via een groot aantal tentamens met herkansingsmogelijkheden. De leerlingen krijgen na een tentamen feedback (op grond van een foutenanalyse) en extra onderwijs om zo op het gewenste niveau te komen. Dat is wat anders dan een momentopname, zoals bij het CE.

Een ander punt(je) is dat kandidaten hun SE-cijfer al kennen, voordat ze aan het CE beginnen. Calculerend als leerlingen (gemaakt) zijn, leunen ze soms rustig op de al behaalde goede resultaten op het SE en halen ze voor het CE niet meer alles uit de kast.

Zo kan ik nog wel even doorgaan, maar dat is niet nodig. U kunt het zelf wel aanvullen.

Moeten we dan het CE of SE maar afschaffen?
CE en SE hebben elk hun eigen waarde: het SE biedt de docenten een goede kans om leerlingen zich in hun eigen tempo te laten ontwikkelen, feedback te geven en te selecteren voor het eindexamenjaar. Het CE is een waardevolle overgangsrite naar de volwassenheid, het biedt een algemeen referentiekader voor de leerlingen en een houvast voor de docenten, die in saamhorigheid met de leerlingen naar een eindpunt toewerken.

Het hele probleem van de discrepantie tussen beide examens wordt wel verder gecompliceerd, doordat de eisen voor het CE flink worden opgeschroefd. Dit maakt de situatie meer bedreigend.

Hoe doorsnee Nederland hierover denkt? Kijk op dit forum 

Reacties zijn welkom

19 Reacties op “Gastcolumn 5: Verschil SE en CE cijfers”

  1. Toon van der Ven zegt:

    Goed om dit punt aan te kaarten.

    Een herkenbare situatie, om niet te zeggen: een herkenbaar probleem, blijkbaar niet alleen bij de ‘levende talen’ maar ook bij de klassieke talen. Ik herken veel van deze analyse maar daarmee is het probleem nog niet opgelost. Die oplossing is ook niet zo eenvoudig. Twee jaar geleden ben ik hiervoor al eens op gesprek geweest bij toenmalig coördinerend inspecteur van de onderwijsinspectie Jan Rijkers. Die had veel begrip voor de problematiek maar hij is inmiddels vertrokken en een gesprek met zijn opvolger moet nog plaatsvinden.

    In Trouw heeft hierover ook eens een beledigend artikel gestaan waarop ik in december 2010 met een ingezonden brief heb gereageerd. Veel bijval onder docenten maar geen oplossing. Intussen bereiken mij wel verhalen van taaldocenten die als sectie verplicht worden ervoor te zorgen dat het SE-cijfer gemiddeld niet boven het CE-gemiddelde van het vorige jaar uitkomt. Een schandalige situatie natuurlijk.

    Mijn vereniging Levende Talen is juist bezig een onderzoek uit te zetten naar de situatie, de problemen en de gevolgen en .. zal op basis daarvan uiteindelijk een rapport met oplossingen aan OCW aanbieden. Als het lukt zullen we die oplossingen eerst in een symposium vaststellen met vertegenwoordigers van docenten en beleidsmakers. Ik heb goede hoop dat we het punt hiermee niet alleen op de agenda krijgen maar dat we er daadwerkelijk een stap mee verder komen.

  2. Christien van Gool zegt:

    @Toon
    Klinkt heel goed – het staat op de agenda… maar ondertussen worden scholen er wel al op afgerekend!
    Vreemd dat door het vertrekken van een bepaald persoon bij de Inspectie tot gevolg heeft dat het punt van de agenda verdwijnt! Is er geen continuiteit bij zo’n organisatie? Worden zaken niet overgedragen? Beetje slap verhaal if I may say so!

    Hoe zie jij die stap verder voor de talen? Wat vindt Levende Talen dat er moet gebeuren? En waar blijft het ERK in dit hele verhaal? We moeten toch alle vaardigheden beoordelen?

  3. Christien van Gool zegt:

    @Johan Splinter
    Heb jij een idee wat de Inspectie doet bij in gebreke blijven? Sluiten ze dan de school helemaal? Of mogen leerlingen dan alleen geen examen doen? Lijkt me een rare zaak als dat zo is…!

    Wat ik overigens ook vreemd vind is dat we praten over gemiddelden: gemiddelden van een hele school van alle leerlingen. Dat zegt toch helemaal niets over de prestaties van individuele leerlingen en hun cijfers. Een positief getal bij het ene vak (dus CE hoger dan SE) valt bovendien weg tegen het negatieve resultaat van een ander vak (SE hoger dan CE).
    Bij ons op school hebben we lijstjes gehad per vak per onderwijssoort (vmbo/havo/vwo) – het aantal leerlingen dat je hebt is voor een groot deel bepalend voor je positieve dan wel negatieve score. Bij een klein aantal leerlingen kan één hele zwakke leerling je resultaat aardig verstoren. Bijvoorbeeld een leerling die heel slecht is in teksten lezen en daar een 4 voor scoort (CE) maar braaf alle boeken leest, een brief best aardig weet te maken en mondeling ook wel redelijk is, en alles bij elkaar een 7 scoort voor SE. Dat is een verschil van 3 punten dat je niet zomaar kunt goedmaken, tenzij je door veel leerlingen kunt delen. Het omgekeerde maak ik ook vaak mee: een leerling die redelijk goed is in teksten maken (CE) en daar een 8 uiteindelijk voor scoort (en die weet dat hij daar goed in is) maar die helemaal niets doet aan boeken lezen en slecht kan spellen, mondeling dan nog wel aardig scoort en die een 6 haalt voor zijn SE in totaal: dat zijn dan weer 2 pluspunten.
    Die extremen: worden die met deze maatregelen minder groot of vallen ze gewoon tegen elkaar weg en is het probleem daarmee opgelost??
    De calculerende leerling zal iets beter op moeten letten door de 5.5 gemiddelde norm voor CE voor leerlingen dus het zou kunnen dat die iets harder gaat werken maar dat is weer een andere maatregel dan deze voor de scholen.

  4. Harry Baggen zegt:

    Lees verder op het forum KUA:
    http://www.digischool.nl/phpBB2/viewtopic.php?t=19408

  5. fred schut zegt:

    En wat te denken van docenten die dan maar lagere cijfers voor hun SE gaan geven omdat ze van directiewege aangesproken zijn op het verschil tussen SE en CSE-cijfers? Bij hen krijgen leerlingen niet de waardering voor hun prestatie maar straf! Met name bij de talen is er groot verschil tussen de verschillende onderdelen die bij het CSE en SE aan bod komen. De inspectie weigert dat botweg onder ogen te zien. Die zien alleen cijfers en dan voor al op de manier zoals in de reactie van Christien van Gool aan de orde komt.

  6. Christien van Gool zegt:

    @Harry Baggen
    De problemen bij Kunst zijn inderdaad gigantisch! Praktijkonderdeel en theorie – twee heel verschillende grootheden die minimale verschillen mogen opleveren – waanzin! Je moet dus creatief gaan zoeken om het cijfer voor praktijk omlaag te krijgen.

  7. Marieke zegt:

    Voor zover ik weet kijkt de inspectie naar de gemiddelde SE- en CE-cijfers van alle vakken samen. Bij het ene vak zal het zo zijn dat de specifieke SE-vaardigheden tot hogere scores leiden dan op het CE, bij een ander vak is het andersom. Dat zou elkaar dus enigszins uit kunnen middelen en dat zal op veruit de meeste scholen ook wel gebeuren.

    Een school die drie jaar op rij over het gemiddelde van ALLE vakken samen meer dan een punt verschil heeft, wijkt daarmee, denk ik, zo sterk af van andere scholen dat een nader onderzoek best gerechtvaardigd is.

  8. Teja zegt:

    Natuurlijk zijn er leerlingen die op bepaalde onderdelen beter scoren dan op de leesvaardigheid bij het Centraal Examen, maar er zijn ook leerlingen voor wie het tegendeel geldt. Omdat het gaat om het gemiddelde per groep en over een paar jaar, vind ik het best redelijk dat SE en CE niet te ver uit elkaar mogen liggen. Als een school/leraar structureel een hoger SE-cijfergemiddelde dan het gemiddelde CE-cijfer heeft, moet dus de aandacht in de les verschuiven tussen de vaardigheden. Het is oneerlijk als een leerling met een bepaald niveau op de ene school slaagt, terwijl hij op de andere school zou zijn gezakt. Het zou absoluut de voorkeur hebben als de examens volledig extern zouden worden afgenomen, zoals de Cambridge-examens en DELF-DALF.

  9. Johan Splinter zegt:

    Volgens mij wordt het de veilige weg, dat docenten hun norm voor het SE zo gaan leggen, dat het gemiddelde rond de 6.0 uit gaat komen. Dat is een heel povere beloning voor waardevolle inspanningen, die nu eenmaal niet op een landelijk CE toetsbaar zijn. Een CE is q.q. een breed, convergerend en kaal toetsmoment. Heus wel nuttig, maar niet beslissend op alle fronten. Cf. het verschil tussen het advies van de bovenmeester t.o.v. de CITO-score

  10. Christien van Gool zegt:

    @Marieke
    Inderdaad wordt er van alles ‘uitgemiddeld’ als je alles bij elkaar optelt maar docenten worden er wel op aangesproken door hun directie: die kijken dan naar jouw resultaten!
    Dat grote verschillen niet wenselijk zijn: mee eens. Deze maatregel leidt dus wel tot een bewustzijn onder docenten. Ik moet toegeven dat ik er zelf nu ook beter op let… en we voeren discussie in de sectie om bijvoorbeeld bonuspunten te laten vallen.

  11. Christien van Gool zegt:

    @Teja
    De schoolonderzoeken zijn door scholen zelf in te vullen: er is een groot verschil tussen scholen welke onderdelen worden getoetst en hoe zwaar ze mee tellen (die bevoegdheid hebben scholen en secties). Op sommige scholen tellen ook toetsen mee in voorexamenjaren. Sommige scholen doen woordjestoetsen erbij bij de talen: er kan van alles meetellen.
    Misschien moet er inderdaad eens worden nagedacht over het schrappen van de schoolexamens: het is een heel circus geworden waar heel veel tijd in gaat zitten. Weer terug naar een staatsexamen met gecommitteerde op school waar afwisselend bepaalde onderdelen getoetst worden naast het centraal examen? Is dat een idee? Of meer centrale examens – met de toenemende technologische ontwikkelingen zou dit mogelijk moeten zijn. Mondelinge vaardigheden toetsen via digitale taaldorpen etc. Maar ik weet niet of dat bij alle vakken kan: zie bijvoorbeeld de kunstvakken met theoretische en praktische onderdelen.
    Maar een leerling moet wel eerlijk behandeld worden!

  12. Estevan Veenstra zegt:

    Het vergelijken van SE-cijfers met CE-cijfers kan ook zorgen voor een ander negatief effect. Schoolleidingen “dwingen” vaak hun docenten om SE-cijfers in een volgend jaar op te krikken als deze (steeds) veel lager uitvallen dan de CE-cijfers. Terwijl kritische cijfers bij het SE betere prestaties kunnen betekenen bij het CE. Duidelijk een nivellerende effect voor zowel de cijfers als de prestaties.

  13. Teja zegt:

    Dat lijkt me een extra reden om over te gaan op externe, objectieve examinering van alle onderdelen. Als dan toch niet meer de leraar, maar de schoolleiding meent te moeten gaan over de hoogte van de SE-cijfers, heb ik liever dat een objectieve instantie er over gaat.
    Cijfers gaan steeds meer een rol spelen in het oordelen over scholen, wellicht ook in het oordelen over leraren (prestatiebeloning!). Dan kan het niveau van de leerlingen ook maar beter objectief worden vastgesteld.

  14. Dirk zegt:

    Fred Schut schreef: “En wat te denken van docenten die dan maar lagere cijfers voor hun SE gaan geven omdat ze van directiewege aangesproken zijn op het verschil tussen SE en CSE-cijfers?” De situatie is zelfs nog schandaliger! Niet de directie maar een inspecteur heeft tegen een collega van mij gezegd, dat als men een te groot verschil tussen SE en CE ziet aankomen, het SE maar strenger becijferd moet worden!

  15. Christien van Gool zegt:

    @Teja en Dirk
    Het lijkt dus alleen maar te gaan over cijfertjes en niet over inhoud… slechte zaak!

  16. Hanneke van Dongen zegt:

    Wat ik nu zo vreemd vind: bij (te) grote verschillen wordt er kennelijk automatisch vanuit gegaan dat de school/docent ‘fout’ is bij het Se en niet het (niveau van) het SE? Het SE is heilig? Raar. Als kersvers docent twijfel ik nog enorm aan de kwaliteit van mijn SE’s (te moeilijk, te makkelijk, genoeg vragen, etc. etc.), ik zou erg blij zijn met wat duidelijker richtlijnen, een afstrafing zoals me nu -vooral als kunstdocent- wellicht boven het hoofd hangt is niet echt constructief..

  17. Estevan Veenstra zegt:

    @Teja De rol van de leraar nog verder uitkleden door de examinering volledig uit handen te geven lijkt mij een slecht idee. Om de negatieve effecten van de onderwijsvernieuwingen (studiehuis, tweede fase vernieuwde tweede fase) te maskeren is het centraal examen de laatste jaren uitgekleed en is juist daardoor het niveau gedaald. De examens uit handen geven zal dit effect alleen versterken.

    De vernieuwingen zijn mislukt, het centraal examen is te makkelijk geworden en de leerlingen hebben een te laag niveau.

    Tijd om de examens moeilijker te maken. En dan niet door allerlei kunstgrepen zoals nieuwe exameneisen (politiek op zijn best) !!! Nee, gewoon door het niveau van de examens op te schroeven. Laat het dan aan de vindingrijkheid en talenten van de docenten over om binnen de kaders van hun lessen en de schoolexamens hun leerlingen voor te bereiden op deze nieuwe moeilijkere examens.

  18. Christien van Gool zegt:

    @Estevan
    Een verrassende kijk op de zaak!
    Alleen, ik heb niet de indruk dat de CE examens voor Engels makkelijker zijn geworden of ligt dat aan mijn leerlngen??
    Wie heeft dat gevoel wel voor zijn/haar vak dat de CE examens makkelijker zijn?

  19. Docent VO » Blog Archive » Verschillen in cijfers SE en CE zegt:

    [...] De examens komen er weer aan – ook zo bang voor de grote verschillen? Ik wel. Mijn vwo klas scoort een 7,0 gemiddeld voor het SE en dat gaan ze vast en zeker niet halen voor het CE. Volgens Jaap Dronkers heb ik mijn leerlingen dan slecht voorbereid op het examen. Al eerder is op dit blog hierover gediscussieerd. [...]

Reageer


zes × 9 =