Roel van Valburgh, community-manager Economie, schrijft over de veranderingen in zijn vak maar eindigt een beetje moedeloos – is er inderdaad niets aan te doen? Rekenmachine verbieden? Alleen een simpele machine tijdens examens zoals al wordt voorgesteld? Geheugens wissen?

Oude examens en de grafische rekenmachine
Vijfenveertig jaar geleden al, toen ik zelf leerling was, maakten mijn docenten veelvuldig gebruik van oude examens om ons te trainen en te toetsen.   

Leerlingen wisten dat ze bestaande vraagstukken als huiswerk of als proefwerk kregen, maar ze konden daar weinig mee, want ze hadden vooraf nauwelijks toegang tot de oude examens en nog minder tot de uitwerkingen. In het gunstigste geval had je een examenbundel met de volledige examens van de laatste vijf jaar, waarvan vier met uitwerkingen. De docent beschikte over examens van tientallen jaren (in die tijd werd niet zo vaak aan onderwijsvernieuwing gedaan). In 1964 keek je niet op van het jaartal 1950 in een vraagstuk van handelsrekenen.

De leerling van nu beschikt op internet over alle examens en uitwerkingen die sinds het jaar 2000 afgenomen zijn. Kennisnet is hierbij een belangrijke informatieleverancier, volledig, up to date en met eenvoudige navigatie.

Heel mooi……, maar door deze service wordt een examenvraagstuk als huiswerk niet meer serieus genomen. De leerling print gedachteloos de uitwerking en in het gunstigste geval laat hij even zijn ogen er overheen gaan en denkt bij elk onderdeel: ja natuurlijk, ik snap het. Een klassikale nabespreking van dit huiswerk stelt hoge eisen aan de docent. De docent moet het vraagstuk goed voorbereiden, zodat hij achtergronden kan laten zien en onzichtbare relaties in het vraagstuk kan duiden. En de leerling? Die zit tevreden te kijken naar het papiertje dat hij de vorige avond even snel geprint heeft.

In tegenstelling tot voorheen moet de docent dus examenvraagstukken onherkenbaar wijzigen voordat hij ze als huiswerk opgeeft. Dat onherkenbaar maken moet nog grondig gedaan worden ook; alleen het jaartal wissen helpt niet. Met de zoekfunctie van de computer komt het originele vraagstuk zo op het scherm en binnen een paar seconden staat ook de uitwerking erbij.  Internet is niet altijd een zegen!

Sinds een jaar of tien mogen leerlingen bij examens (mijn ervaring betreft voornamelijk economische vakken havo en vwo) een grafische rekenmachine gebruiken. Ik denk dat de meeste van mijn leerlingen geen idee hebben waar al die functies voor zijn. Maar één ding hebben ze snel door: het enorme geheugen.

Het is een veelgebruikte didactische truc om bij een toets vooraf te beloven dat één van de vraagstukken ongewijzigd uit het huiswerk van de voorgaande lessen wordt gekozen. Leerlingen speelden hier al snel op in door de uitwerkingen in het geheugen van de grafische rekenmachine in te typen. Wel veel werk? Valt wel mee… allemaal een klein deel intypen en dan de rekenmachines even met elkaar laten praten.

Maar in de begintijd van de grafische rekenmachine ging het nog wel eens mis met formules, exponenten en horizontale deelstrepen. De leerling die bij een toets uitwerkingen van het scherm van zijn rekenmachine overschreef, kwam bij formules met horizontale deelstrepen tot rare fouten die maar op één manier te verklaren waren: zonder te denken overgeschreven. Een puzzel voor de docent, de leerling krijgt door deze fout niet 5, maar 4 punten voor deze opgave. Toch leuk meegenomen, maar niets geleerd!

Dat intypen was met de latere typen van de grafische rekenmachine niet meer nodig, de rekenmachine kon de vraagstukken zelf van internet overnemen. Ook het probleem van formules die grafisch wat ingewikkeld in elkaar zaten, is inmiddels opgelost: de grafische rekenmachine kan ook met PDF bestanden overweg.

In sommige vakken (o.a. mijn vak Management & Organisatie) zijn “doorwerkende fouten” in een uitwerking mogelijk. Als ik in een vraagstuk een getal verander, veranderen de uitkomsten van een reeks deelvragen: het zogenaamde treineffect. De docent moet de gemaakte fout helemaal doorrekenen en mag de doorwerkende fouten niet in rekening brengen.

Wat gebeurt er als de docent in een toets een oppervlakkig gewijzigd examenvraagstuk opgeeft en de leerling heeft de uitwerking van het originele vraagstuk in de rekenmachine? De leerling merkt de afwijking niet eens op en schrijft de uitwerking van het originele vraagstuk over. De docent rekent alleen de eerste fout aan, de volgende fouten moet hij als doorwerkende fouten aanmerken en die kan hij niet in rekening brengen. De leerling heeft niets gepresteerd en krijgt toch op één na het volle aantal punten.

Het oefenen van oude examens was en blijft een goede voorbereiding op het examen. Ondanks de technische vooruitgang heeft de docent er werk bijgekregen. Hij moet nu zorgen voor onherkenbaar gewijzigde examenvraagstukken of zelf vraagstukken op examenniveau bedenken. Ikzelf kan het wel, maar het is natuurlijk niet elke beginnende docent gegeven. En het blijft extra werk.

Ben ik tegen internet en tegen de grafische rekenmachine? Ach, ik kan me nog herinneren dat we gebruik van de eenvoudigste elektronische rekenmachine verboden. Wat maakt het uit wat ik ervan vind?

3 Reacties op “Gastcolumn 21 De grafische rekenmachine”

  1. Gerard Koolstra zegt:

    Naar mijn idee wel erg een verhaal met de docent in de slachtofferrol. We kunnen leerlingen toch wel duidelijk maken dat het van belang is dat ze het werk zelf doen, en niet alles overschrijven uit boekjes, websites of GR?.
    We kunnen leerlingen toch ook dwingen – via klassengesprekken of eventueel het laten verzorgen van presentaties- te laten zien of ze het echt begrepen hebben, of alleen maar wat oplepelen ?
    Een andere uitdaging zou kunnen zijn het kritische analyseren van officiële antwoorden, en uitdagen tot betere oplossingen.
    Wij kunnen toch ook inventief zijn?

  2. J. Negens zegt:

    U vergist zich als de docent NIET in de slachtofferrol wordt geplaatst. Je komt in een onmogelijke spagaat: als je alle opgaven aanpast manoevreer je jezelf in een schier onmogelijke hoeveelheid werk, waarbij de resultaten gegarandeerd tegenvallen, want niet opzoekbaar.
    Als je cases (daar gaat het vaak over) nagenoeg onaangepast overneemt wordt het overpennen, en dus een cijfer dat niets zegt over de geleverde prestatie.
    Kringgesprekjes en presentaties is echt heel erg niet 2013, en bovendien niet objectief. De enige remedie is, net als op de universiteit: Grafische rekenmachine: weg ermee.

  3. L. Hosking zegt:

    In dit verhaal worden leerlingen wel heel erg als luie donders afgebeeld die geen motivatie hebben, absoluut niets willen doen en het gevoel hebben dat ze dat examen toch wel gaan halen. Bovendien heeft een grafische rekenmachine niet genoeg geheugen om veel examens in op te slaan, daar worden ze alleen maar langzaam van en dat is ook niet voordelig.
    En alsof leraren altijd het beste met hun leerlingen voorhebben. Leraren doen uiteraard altijd hun best om hun leerlingen te motiveren en willen graag dat hun leerlingen hun examen halen – niet dus. Ja, dat laatste wel, zodat hun klasgemiddelde hoog blijft en ze geen problemen krijgen. Daarom adviseren sommige leraren ook dat leerlingen het vak laten vallen omdat ‘je door een 6je te halen mijn klasgemiddelde omlaag haalt’.
    Nee, het is allemaal niet zo zwart-wit als hier beschreven.

Reageer


5 − = een