Teaching Shakespeare
- Blackadder after punching Shakespeare
Ik weet eerlijk gezegd niet hoe het er nu aan toe gaat in het VO, maar toen ik een kleine 20 jaar geleden in 5-6 VWO zat, had ik een docent voor Engels die uitgebreid de tijd nam om de Engelse literatuurgeschiedenis te behandelen. In het leeuwendeel van de lessen werd uitvoerig tijd besteed aan de literatuurgeschiedenis startend bij Beowulf en eindigend bij Raymond Chandler en Chaim Potok. (En met succes, ik kan nog steeds Sir Patrick Spens en The Raven uit mijn hoofd reciteren, heb ik Jane Eyre, Pride and Prejudice en My Name is Asher Lev dankzij deze lessen gelezen, herlezen en herlezen en heb een diepe liefde voor de Engelse taal eraan over gehouden.)
Maar de het grootste gedeelte van de tijd werd ingeruimd voor Shakespeare. Macbeth en Hamlet werden integraal gelezen en geanalyseerd, Romeo en Juliet, Othello, Julius Ceasar, The Merchant of Venice en King Lear werden uitvoerig behandeld en de rest (vooral de comedies en histories) werd kort behandeld. Alles werd door die man uit de kast gehaald om ons te boeien voor de bard. Oude ruisende cassettebandjes met Richard Burton als Hamlet klonken door het lokaal, een schedel kwam uit een la om als Yorick te dienen en schooltafeltjes werden op elkaar gestapeld om de balkonscène te kunnen opvoeren. Niets leek te gek. En het werkte. Hele monologen konden we uit het hoofd voordragen elke metafoor, allusie en beeldspraak uit Hamlet en Macbeth konden we duiden. Het was enorm pittig, maar het waren ook de meest geweldige lessen. En ondanks dat we daardoor minder werkten aan grammatica en woordenschat, scoorden we daardoor niet minder op het eindexamen. Sterker nog, we scoorden uiteindelijk veel hoger voor het eindexamen dan het landelijk gemiddelde en ook hoger dan onze eigen zeer zware schoolonderzoeken. (Niks eindexamen halen dankzij de schoolonderzoeken, eerder ondanks de schoolonderzoeken.)
Nu weet ik dat de vrijheid die onze docent zich twintig jaar geleden veroorloofde niet meer bestaat en dat er in het studiehuis ook minder plaats is voor zo'n uitgebreide behandeling van klassieke literatuur, maar met het kleine beetje speelruimte dat er is, kun je misschien toch nog wat lestijd wijden aan Shakespeare. En dat krakerige cassettebandje met Richard Burton is lang niet het enige hulpmiddel dat je kunt gebruiken. Hieronder heb ik weer wat inspiratiebommetjes opgesomd. Verwacht geen compleet uitgewerkte lesplannen of worksheets. (Daar zijn voldoende websites voor en die som ik hier in ook op.) Het gaat om een opsomming van ideeën en korte opdrachten die verder uitgewerkt dienen te worden.
Ik verwijs veel naar verfilmingen en videofragmenten, maar dat komt omdat ik vind dat Shakespeare ook gezien en gehoord dient te worden, naast gelezen. Helaas zijn Engelstalige uitvoeringen van Shakespeare in Nederland dun gezaaid, maar de films zijn goed verkrijgbaar.
Wil je nog meer redenen willen hebben om Shakespeare in de les te bespreken, lees dan deze tekst van de British Counsil en de BBC eens door: http://www.teachingenglish.org.uk/think/articles/shakespeare-teens
The girls today in society
Go for classical poetry,
So to win their hearts one must quote with ease
Aeschylus and Euripides.
But the poet of them all
Who will start 'em simply ravin'
Is the poet people call
The bard of Stratford-on-Avon.
Brush up your Shakespeare,
Start quoting him now.
Brush up your Shakespeare
And the women you will wow.
Just declaim a few lines from "Othella"
And they think you're a heckuva fella.
If your blonde won't respond when you flatter 'er
Tell her what Tony told Cleopaterer,
And if still, to be shocked, she pretends well,
Just remind her that "All's Well That Ends Well."
Brush up your Shakespeare
And they'll all kowtow.
- Cole Porter - Brush Up Your Shakespeare - Kiss Me Kate
The Life and Times of William Shakespeare
Om het werk van Shakespeare in perspectief te plaatsen is het altijd handig om te beginnen met een overzicht van het leven van Shakespeare en de tijd waarin hij leefde. Dat kan gewoon kort door een kort tijdlijntje op het bord te zetten daar de belangrijkste data inzetten (geboorte & dood Shakespeare, kroning & dood Elisabeth, kroning Charles I, etc.) Zo deed mijn docent het destijds en dat werkte, maar er zijn inmiddels vele andere opties om dit onderwerp te laten leven.
Zo kan je Shakespeare in Love in de klas laten zien. Shakespeare in Love is historisch niet volledig accuraat (http://berkeley.edu/news/media/releases/99legacy/3-30-1999.html), maar het is een prima introductie om een beeld van Shakespeare's tijd te scheppen. Ik zal er niet teveel woorden aan wijden, aangezien ieder van jullie de film gezien heeft, toch? (En als je hem niet gezien hebt, ga je schamen of ren naar de videotheek om hem te huren.) Het is overigens wel leuk om de film te koppelen aan de behandeling van "Romeo and Juliet" of aan de comedies, gezien de vele plotelementen van en verwijzingen naar Shakespeare's comedies (o.a. Twelfth Night) die er in de film zitten. Ook zou ik de film introduceren door eerst wat meer over de tijd en de schrijver te vertellen, zodat leerlingen de film beter kunnen volgen en de personages en situaties beter kunnen plaatsen. (Wie zijn Christopher Marlowe, queen Elisabeth, Will Kempe, Richard Burbage? Waarom was men zo bang van de pest in die tijd? Etc.)
Een andere visuele introductie van Shakespeare's tijd en haar theaters kan je zien in de openingsminuten van Henry V (1944): (http://www.youtube.com/watch?v=9tWLrmBu1vM) En een mooi beeld van Shakespeare's theaters kan je vinden op de website van The Globe Theatre (http://www.shakespeares-globe.org/virtualtour/)
Wil je zelf ingelezen raken in de tijd van Shakespeare of zoek je een boek waar leuk bronmateriaal uit te halen valt, dan raad ik Shakespeare: The World as a Stage van Bill Bryson aan. Bryson's luchtige manier van schrijven maakt het een makkelijk leesbaar boek.
Een ander luchtig boek is Will and Me: How Shakespeare Took Over My Life van Dominic Dromgoole. Dit is niet een biografie over Shakespeare, maar een autobiografische roman van de auteur die zijn persoonlijke band met Shakespeare en zijn werk beschrijft. Het is bij vlagen erg geestig en wordt wel vergeleken met Nick Horby's Fever Pitch, maar die vergelijking gaat wat mij betreft mank, zo grappig is het nou ook weer niet. Maar het is wel een leerzaam boek.
Voor leerlingen is William Shakespeare and his Dramatic Acts (Horribly Famous) van Andrew Donkin en Clive Goddard wel leuk (In hetzelfde genre: Stratford-Upon-Avon (Horrible Histories) en Terrifying Tudors (Horrible Histories)). Het zijn niet al te serieuze boekjes met veel sappige en ranzige details en veel plaatjes, maar de feiten die ze presenteren, kloppen wel.
Wil je een Da-Vinci-Code-achtige invalshoek nemen, dan kan je natuurlijk de nadruk leggen op de theorieën rond het daadwerkelijke auteurschap van het werk van Shakespeare. Dan zijn filmpjes als Who Wrote Shakespeare? (http://www.youtube.com/watch?v=tyn-3GNOd7w&feature=relate de beste van het stel), The Shakespeare Conspiracy (http://www.youtube.com/watch?v=946tLlFPsQs&feature=related) en The Shakespeare Enigma (http://www.youtube.com/watch?v=ORpURQlsDzY) leuke aanvullingen op dit onderwerp.
Om dit soort samenzweringstheorieën weer te ontkrachten, kan je met de klas komiek Frank van Pamelen over Shakespeare bekijken: http://www.youtube.com/watch?v=l0wJ_xeRyik (wel Nederlandstalig).
Voor kant en klare presentaties (van wisselende kwaliteit) over het leven van Shakespeare is het wel aardig om te kijken op: http://prezi.com/explore/?search=shakespeare. Prezi is een presentatietool, die een heel erg aardig alternatief vormt voor Powerpoint. Op de Prezi website zijn genoeg kant-en-klare presentaties te vinden over Shakespeare, maar ook over zijn toneelstukken (bijv. http://prezi.com/explore/?search=hamlet).
Voor de komische noot kan je altijd Blackadder Punches Shakespeare (http://www.youtube.com/watch?v=wE5jB2tl70M) laten zien of The Biography of William Shakespeare van The Reduced Shakespeare Company http://www.youtube.com/watch?v=OY4HdGJcJVo&feature=related
Voor de indeling van Shakespeare's werk, volg ik de indeling van de First Folio, dus comedies, histories, en tragedies en maak geen onderscheid tussen de comedies en de problem plays en heb het al helemaal niet over de apocrypha. Ik behandel de comedies en histories relatief kort en besteed wat uitgebreider aandacht aan de individuele tragedies.
Comedies
De comedies zijn, zoals Blackadder hier bovenaan al constateerde, zelden echt grappig, zeker voor onze leerlingen, gezien wat tegenwoordig voor comedy doorgaat (Two and a half men, films van Adam Sandler, etc.)
Een comedy was in Shakespeare's tijd dan ook een toneelstuk met een happy end, terwijl een tragedy slecht af liep voor de hoofdpersonen. Het woord comedy zegt niets over het gehalte aan humor. Zo zitten er in Hamlet veel meer grappen en grollen dan in een toneelstuk als The Tempest.
Van de 17 comedies die Shakespeare geschreven heeft, ben ik met nog niet de helft bekend (The Merchant of Venice, A Midsummer Night's Dream, Much Ado About Nothing, The Taming of the Shrew, The Tempest en Twelfth Night), dus ik kan niet een compleet beeld schetsen van welke comedies geschikt zijn voor behandeling in de klas. Misschien is er iemand met meer kennis, die dit gedeelte kan aanvullen.
The Merchant of Venice
If you prick us do we not bleed? If you tickle us do we not laugh?
If you poison us do we not die? And if you wrong us shall we not revenge?
Shylock - Act III, Scene I
The Merchant of Venice is het enige der comedies dat destijds uitgebreid behandeld werd door mijn docent Engels. Het is een toneelstuk dat qua plot niet veel dieper gaat dan de andere comedies, maar gered wordt door Shylock, een karakter dat complexer is dan het merendeel van de karakters in Shakespeare's comedies. Zijn monoloog tilt het stuk boven de meeste ander comedies uit.
Maar het blijft een problematisch stuk, want alhoewel Shylock zich zo eloquent mag uiten over het lot en de gevoelens der onderdrukte joden, wordt het teniet gedaan door zijn uiteindelijke lot van bekering, onteigening en verbanning. Dat het stuk een antisemitische ondertoon heeft, kan je natuurlijk wel gebruiken als discussieonderwerp en het is belangrijk om het stuk in de context van de tijd waarin het geschreven is, te plaatsen.
Een mogelijkheid om het stuk meer te laten leven is door de achtergrond van Shylock te veranderen in die van een andere minderheidsgroep (in de klas of in ons land). Het stuk kan meer gaan leven als Shylock the Jew, Achmed the Moroccan wordt. (Het is een truc die wel vaker in bewerkingen gebruikt wordt. http://www.nysun.com/arts/curb-your-anti-semitism/48976/)
Eén van de oefeningen die je kunt doen om dit stuk levendiger te maken is door de rechtzaak (Act IV, Scene I) na te spelen met de leerlingen. (Eventueel met Shylock in de rol van een andere minderheid.) Het vereist wat oefening, maar het is zeker goed te doen door VWO 5-6 leerlingen. (Ik heb het zelf ooit in het eerste jaar van de lerarenopleiding moeten doen en de meeste van ons waren op dat moment niet heel veel beter dan de gemiddelde VWO 5 leerling.)
Filmversies
Er zijn veel verfilmingen van The Merchant of Venice, maar het merendeel van de bruikbare versies zijn tv-films. Zo is er een goede en degelijke versie uit 2001, geproduceerd door de BBC en geregisseerd door Trevor Nunn (regisseur van de Royal Shakespeare Company van 1968 tot 1986). Op deze versie is helemaal niks aan te merken, afgezien dat een zeer degelijke maar wat sobere productie is.
Er is een recente bioscoopfilmversie van The Merchant of Venice (2004) met Al Pacino als Shylock. (trailer: http://www.youtube.com/watch?v=mdbzRtxVtns) De film is goed, maar Pacino's Shylock is wat over-the-top. Het geschmier van Pacino doet de rol van Shylock wat mij betreft tekort en ik geef de voorkeur aan de wat ingetogener Shylock van de BBC-film.
Voor Pacino's versie van Shylock's beroemde monoloog kan je ook op YouTube terecht: (http://www.youtube.com/watch?v=T_5adzpdkdw&feature=related).
Orson Welles heeft deze monoloog ook ingesproken, zei het wat ingetogener en beheerster: (http://www.youtube.com/watch?v=sa1IZ7ewdOw).
Hieronder wat kant-en-klare lesplannen bij The Merchant of Venice van de Folger Library:
Can't Buy Me Love?
Do Clothes Make the Man?
Get Thee to Wife!
"I am not well": Unspoken Endings and Unscripted scenes
"Let all of his complexion choose me so": Elizabethan Perceptions of Africans
M.C. Bard: Hip Hop and Shakespeare
"Money for Something:" Understanding Usury in The Merchant of Venice
Playing Humanity: Comparing Shylock and Antonio
Shakespeare in Parts
UNIT: Crafting a Character - The Making of Shylock
UNIT: She's a Lady...Or is She? Examining dress and behavior in As You Like It and The Merchant of Venice
UNIT: Using Music to Explore Shakespeare's Characters
Welcome to Venice
Whatever Happened to Shylock?
www.Merchant of Venice
of van de BBC website:
http://www.bbc.co.uk/drama/shakespeare/60secondshakespeare/themes_merchant.shtml
A Midsummer Night's Dream
If we shadows have offended,
Think but this, and all is mended,
That you have but slumber'd here
While these visions did appear.
And this weak and idle theme,
No more yielding but a dream,
Gentles, do not reprehend:
If you pardon we will mend.
Else the Puck a liar call.
Give me your hands, if we be friends,
And Robin shall restore amends.
Puck - Act V,Scene I
A Midsummer Night's Dream is mijn favoriete stuk van Shakespeare. Het kan mijn voorliefde voor fantasy en sprookjes zijn, het kunnen de geweldige uitvoeringen, die ik door de loop der jaren gezien heb, zijn (de eerste keer een openluchtvoorstelling in een college garden in Cambridge, daarna één keer in the Globe Theatre en één keer in the West End, twee keer een Nederlandse musical bewerking van Opus One in de bossen van Bloemendaal en vier keer de Nederlandse toneelversie van de Paardenkathedraal), of misschien is het toch de balans van lichte en zware thema's in dit stuk. Blackadder kan er dan wel niet om lachen, ik raar genoeg wel.
Het is een leuk stuk om ook met jongere leerlingen te behandelen. De sprookjesachtige atmosfeer van het stuk spreekt tot de verbeelding. In tegenstelling tot bijvoorbeeld The Taming of the Shrew is het taalgebruik, ook van ruziënde stellen, erg mild van aard. Er is in tegenstelling tot de Tragedies en Histories geen bloedvergieten. En er zit relatief veel slapstick en platte humor in het stuk, zeker in de gedeelten met de werklieden. Wat het complex maakt, zijn de drie plotlijnen die door elkaar lopen (de geliefden, de elven, de werklieden). Bij het kijken van het stuk, is het verstandig om die plots kort te bespreken, zodat de leerlingen niet de draad kwijt raken. (Dit is belangrijker bij toneelversies dan bij filmversies, want de scènewisselingen zijn op toneel vaak wat lastiger te zien. Ook aangezien veel gezelschappen acteurs dubbelrollen laten spelen.) Ook de namen van de geliefden zijn verwarrend en moeten even goed op het bord gezet worden in een schemaatje. (Lysander houdt van Hermia en Hermia houdt van Lysander. Demetrius houdt ook van Hermia, maar Helena is weer verliefd op Demetrius.)
Er zijn veel verschillende filmversie, waaronder één uit 1999, die wel erg mooi is, maar helaas weinig passie en humor bevat. Dat is jammer, want deze film heeft wel een sterrencast. (Kevin Kline, Michelle Pfeiffer, Stanley Tucci, Calista Flockheart, Christian Bale en vele anderen.)
De versie uit 1968 is ook mooi gemaakt, bevat meer humor en passie, maar oogt rouwer en minder gepolijst.
Deze versie (met Helen Mirren en Diana Rigg) geniet mijn voorkeur, maar ik kan me voorstellen dat leerlingen de voorkeur geven aan de meer gepolijste recente versie.
Een versie die voor iedereen beschikbaar is, is de BBC's Shakespeare Animated Tales - A Midsummer Night's Dream (part 1: http://www.youtube.com/watch?v=eCZndWMALOo, part 2: http://www.youtube.com/watch?v=aqGEQ-832rI&feature=related, part 3: http://www.youtube.com/watch?v=SOYAfq_7Xjg&feature=related). Ik vind het tekenwerk niet aansluiten bij de lichte en luchtige stijl van het stuk, maar dat is mijn persoonlijke mening. Daarnaast is deze tekenfilm met maar een half uur speeltijd behoorlijk ingekort en ingedikt.
Dan is er nog de BBC's Shakespeare Retold aflevering uit 2005. http://www.bbc.co.uk/drama/shakespeare/midsummernightsdream/ Ik vond deze versie leuk, maar ook hier is veel mis mee. Kies vooral de versie die jezelf het meeste aanspreekt.
Er er zijn honderden leuke oefeningen te doen met delen van dit stuk. Ik ben in het gelukkige bezit van de Cambridge School Shakespeare editie van A Midsummer Night's Dream (http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521618717&ss=exc) en daar staan tientallen oefeningen, opdrachten en inspirerende ideeën in.
Bijvoorbeeld:
THESEUS What say you, Hermia? Be advised, fair maid.
To you your father should be as a god,
One that composed your beauties; yea, and one
To whom you are but as a form in wax
By him imprinted, and within his power
To leave the figure, or disfigure it.
Demetrius is a worthy gentleman.
HERMIA So is Lysander.
THESEUS In himself he is;
But in this kind, wanting your father’s voice,
The other must be held the worthier.
HERMIA I would my father looked but with my eyes.
THESEUS Rather your eyes must with his judgement look.
HERMIA I do entreat your grace to pardon me.
I know not by what power I am made bold,
Nor how it may concern my modesty
In such a presence here to plead my thoughts;
But I beseech your grace that I may know
The worst that may befall me in this case,
If I refuse to wed Demetrius.
THESEUS Either to die the death, or to abjure
For ever the society of men.
Therefore, fair Hermia, question your desires,
Know of your youth, examine well your blood,
Whether, if you yield not to your father’s choice;
You can endure the livery of a nun,
For aye to be in shady cloister mewed,
To live a barren sister all your life,
Chanting faint hymns to the cold fruitless moon.
Thrice blessèd they that master so their blood
To undergo such maiden pilgrimage;
But earthlier happy is the rose distilled
Than that which, withering on the virgin thorn,
Grows, lives, and dies in single blessedness.
HERMIA So will I grow, so live, so die, my lord,
Ere I will yield my virgin patent up
Unto his lordship, whose unwishèd yoke
My soul consents not to give sovereignty.
Theseus orders Hermia to make her decision before his wedding to Hippolyta. Lysander argues his case and points out that Demetrius loved Helena before Hermia, and that Helena still loves him.
1 Hermia’s dilemma – what would you do?
Would you rather die or be imprisoned than marry someone you disliked? (Assume there is no possibility of divorce.) Give reasons for your reply.
2 ‘ . . . looked but with my eyes’ (in pairs or threes)
In line 45, Hermia means she wishes that Egeus could ‘see’ Lysander as she sees him. The people watching ‘see’ the debates in lines 46–110 very differently. Discuss what each character sees and why.
3 Male dominance (in groups of four)
Already there has been a ‘forced’ engagement. Go through lines 36–110, finding any images that imply male dominance – for example, ‘your father should be as a god’. Read the images about males, then those about females, and say which you find acceptable and which you find offensive – and why.
4 ‘Love’ and ‘dote’ (in groups of four)
From line 46, there is a good deal of talk about feelings. Try to identify these different feelings and explain what they are. Talk together about which characters are sensitive to others’ feelings, and which are not. Begin to compile a list of all the words and phrases so far which describe or explore emotion. When you reach the end of Act 1, group them in a way which you think makes sense. Make a display, perhaps with pictures.
Ik raad iedereen die dit stuk serieus wil behandelen aan om dit boek aan te schaffen. (Dit geldt overigens voor de meeste boeken in deze serie. Behandel je een stuk uitvoerig, schaf dan de Cambridge School Shakespeare edition aan. http://www.cambridge.org/series/sSeries.asp?code=CSH. Ze zijn niet heel erg duur (tussen de 6 en 8 pond per stuk.) Ik heb er zelf een stuk of 15 van en ik haal er veel inspiratie uit, onder andere voor deze mail.)
Voor heel veel andere (gratis) lesplannen, kan je gebruik maken van onderstaande links:
A Scene of Tragical Mirth
False Starts
Get Thee to Wife!
Guess that Play
"I Will Hear That Play": Using Sound to Enhance the Text
"I will not hear that play": Performing a Silent Scene
Interviewing the Players
M.C. Bard: Hip Hop and Shakespeare
Not Much Unlike Stageplayers
Nurture that Nature
Pyramus and Thisbe, Page to Stage
"Such Affection Move": Finding Staging Clues in A Midsummer Night's Dream
The Art of Poetry: The Lunatic, The Lover, and the Poet
UNIT: Using Music to Explore Shakespeare's Characters
"Very tragical mirth:" Romeo and Pyramus, Juliet and Thisbe
www.Midsummer
Ook deze links linken allemaal door naar Folger Education, alwaar vele lesson plans te vinden voor al Shakespeare's meest gedoceerde toneelstukken. Ook bevat deze site lessen om Shakespeare te introduceren.
Voor de komische noot, kan je in dit clipje de Beatles het stuk van de werklieden zien doen: http://www.youtube.com/watch?v=y24geONER0k
En hier is nog een Levi's reclame als voorbeeld wat je met Shakespeare's dialoog uit Midsummer Night's Dream kunt doen: http://www.youtube.com/watch?v=XPyD4jyiObo&feature=related. Hierin passen de naam Bottom en het woord ass heel goed in een reclame over spijkerbroeken.
Dit is sowieso een leuk idee om te laten doen door leerlingen. Een korte monoloog of dialoog van Shakespeare uit context laten halen, er een nieuwe setting omheen te laten verzinnen, en dat op te laten voeren of laten filmen. Het meest bizarre voorbeeld van het knippen en plakken en husselen van Shakespeare's tekst is There's No Plays Like Home (http://www.folger.edu/documents/www.shakespeare.pdf) geschreven door Heather Bouley. Dit is een bewerking van The Wizard of Oz met alleen maar teksten van Shakespeare.
Hieronder een stukje uit die There’s No Plays Like Home:
Yellow Brick Road Enters.
Dorothy: And I have found the path.
Road: The forest walks are wide and spacious; and many unfrequented plots there are. I’ll lead you about around, through bog, through bush, through brake, through brier.
Fairy: You have shoes with nimble soles. Those be rubies, fairy favors, in those freckles live their savors: I must go seek some dewdrops here and hang a pearl in every cowslip’s ear. Farewell, thou lob of spirits; I’ll be gone. (A Midsummer
Night’s Dream) Well, go thy way.
Dorothy: Farewell! God knows when we shall meet again!
Scarecrow enters stage left and posses. Fairy and Elves exit. Road leads Dorothy and Toto to Scarecrow, then steps to the back of the scene.
Scarecrow: A word I pray you. A word I pray you! (Macbeth)
Dorothy helps the scarecrow “down.” Dorothy now recalls the story from the past.
Dorothy: A fool, a fool! I met a fool i’ the forest, a motley fool; a miserable world!
As I do live by food, I met a fool who laid him down and basked him in the sun, and rail’d on Lady Fortune in good terms, in good set terms and yet a motley fool.
‘Good morrow, fool’ quoth I.
Scarecrow: No, sir,
Dorothy: Quoth he,
Scarecrow: Call me not fool till heaven hath sent me fortune.
Dorothy: And then he drew a dial from his poke, and looking on it with lack-lustre eye, says very wisely,
Scarecrow: It is ten o’clock: thus we may see
Dorothy: Quoth he
Much Ado About Nothing
I would my horse had the speed of your tongue.
Benedick - Act I, Scene I
Much Ado About Nothing heb ik ook ooit in een college garden in Cambridge gezien. (Sowieso een aanrader als je 's zomers in de buurt bent: het Cambridge Shakespeare Festival. http://www.cambridgeshakespeare.com/ Een zomer lang zes stukken van Shakespeare in de prachtige sprookjesachtige tuinen van Cambridge's university colleges.) Much Ado About Nothing is meer dan de andere comedies in dit rijtje een pure komedie over de relaties tussen mannen en vrouwen (geen afleidende elven, gillende feeksen, wraakzuchtige joodse geldleners, verwarrende tweelingen, monsters of tovenaars). Er wordt verbaal gevochten tussen Beatrice en Benedict, maar het is een milde strijd vergeleken met de complete oorlog die Katherina en Petruchio in The Taming of the Shrew laten horen en zien. De taal is kleurrijk en relatief eenvoudig en het plot is niet al te ingewikkeld. Afgezien van Shakespeare's archaïsche woorden, is dit niet een moeilijk stuk om te behandelen. Bovendien is de filmversie één van de betere Shakespeare verfilmingen om aan de leerlingen te tonen (alleen Romeo + Juliet is een grotere favoriet bij leerlingen.)
Filmversie
De filmversie uit 1993 is een goede en getrouwe versie van Much Ado About Nothing en van alle verfilmingen van Shakespeare's comedies is dit de film bij uitstek te gebruiken als voorbeeld van een typische Shakespeare comedy. De film heeft een sterrencast (Kenneth Branagh, Michael Keaton, Keanu Reeves, Kate Beckinsale, Robert Sean Leonard, Imelda Staunton, Emma Thompson, Denzel Washington) en de vonken spatten van de verbale strijd tussen Beatrice en Benedict (Branagh en Thompson, toen nog met elkaar getrouwd) af.
Dan is er de versie van Shakespeare Retold: http://www.bbc.co.uk/drama/shakespeare/muchadoaboutnothing/
Er zijn ook van dit toneelstuk vele lesplannen te vinden online. Deze van de British Council is prima te gebruiken:
http://www.teachingenglish.org.uk/try/lesson-plans/much-ado-about-nothing (met handouts en al).
Ook aardig is een kijkje achter de schermen bij de Royal Shakespeare Company's productie van Much Ado About Nothing: http://www.rsc.org.uk/downloads/much_ado_about_nothing_2006_education_pack.pdf (Voor alle resources van de RSC, kijk op: http://www.rsc.org.uk/education/secondary/resource-library.aspx)
The Taming of the Shrew
A woman moved is like a fountain troubled,
Muddy, ill-seeming, thick, bereft of beauty.
Petruchio - Act V, Sc. II
The Taming of the Shrew is bijna net zo'n problematisch stuk om te behandelen als The Merchant of Venice, nu niet vanwege antisemitisme, maar vanwege de vrouwonvriendelijkheid van het stuk. Ja, Katherina is een toneelstuk lang alle mannen de baas, maar haar gekrijs wordt af en toe hysterisch en Petruchio wint uiteindelijk elk verbaal gevecht. Bovendien, aan het einde van het stuk bindt ze volledig in en posteert ze zichzelf als volledig onderdanig aan Petruchio. Moderne opvoeringen van dit stuk lossen dit op door Katherina een knipoog naar het publiek te laten geven, o.i.d. Ik heb zelfs versies gezien waar het laatste gedeelte weggelaten wordt. Maar als je het aandurft om het stuk toch te behandelen, heb je wel een dankbare bron van scheldpartijen te pakken. Leerlingen kunnen nog heel wat leren van dit stuk.
De beste filmversie is die van Franco Zeffirelli uit 1967 met Elizabeth Taylor en Richard Burton. Zelden was er een stel zo goed in staat om alle passie en frustratie van hun daadwerkelijke relatie te kanaliseren en projecteren op het witte scherm als Burton en Taylor (Branagh en Thompson in Much Ado About Nothing, zijn niet half zo fel als Burton en Taylor).
Er is een moderne adaptie van het verhaal gemaakt met de film 10 Things I Hate About You. Oppervlakking gezien lijkt het een gewone high-school-comedy, maar het verhaal volgt het plot van The Taming of the Shrew aardig. Katherina is nu Kat Stratford en Petruchio is Patrick Verona. Ze gaan naar Padua High School en de Shakespeare verwijzingen zitten overal in de film verstopt tot aan directe quotes toe: "I burn, I pine, I perish," en"Sweet love, renew thy force." Deze film kan zeker een grote groep leerlingen aanspreken.
Een andere bewerking is de Cole Porter musical Kiss me Kate (1953). Misschien wat oubollig voor de leerlingen van nu, maar het blijft in mijn ogen een van de beste muzikale bewerkingen van een Shakespeare stuk (Ik moet erbij zeggen dat ik geen liefhebber van opera of kenner van klassieke muziek, dus alle op Shakespeare's stukken gebaseerde opera-bewerkingen en symfonieën kan ik in dit geheel subjectieve oordeel niet meewegen. Ik ken alleen Mendelssohn's Wedding March uit A Midsummer Night's Dream en dat is nou niet bepaald één van mijn favorieten.)
Voor lesson plans, hand-outs en nog veel meer voor Taming of the Shrew, kijk eens op: http://www.shakespearehelp.com/taming.htm Ook voor deze website geldt dat het een schat aan informatie is voor alles wat Shakespeare gerelateerd is. (Ze hebben er echt hele mooie resources, maar helaas is een groot deel materiaal waar je voor moet betalen.)
The Tempest
The Tempest is van al Shakespeare's comedies de minst geestige en de meest spannende. The Tempest is eerder een spannend fantasy avontuur dan een comedy. Een tovenaar, een mysterieus eiland en een monster, oftwel dit zou het toneelstuk kunnen zijn dat de Harry Potter en Tolkien lezers zou kunnen boeien. The Tempest is waarschijnlijk het laatste stuk dat Shakespeare geschreven heeft en het neemt een rare plek in in Shakespeare's canon. Het wordt ingedeeld bij de comedies, maar een echte comedy is het niet.
Aan het einde van dit jaar komt er een nieuwe filmversie van The Tempest met Helen Mirren, Russel Brand en Alfred Molina uit. Afgezien van wat kleine veranderingen (Prospero is nu Prospera) lijkt het erop dat deze film een zeer getrouwe verfilming is. (De trailer van deze film: http://www.youtube.com/watch?v=A26WS9_sfys&feature=related) Er is nog geen releasedatum voor Nederland bekend, maar verwacht hem in de bioscoop rond het einde van het jaar, begin volgend jaar.
Er zijn andere verfilmingen van The Tempest, maar het bekendst zijn twee wat vrijere bewerkingen van dit verhaal. Het bekendst is Forbidden Planet (1956), een science fiction film, waarin alleen de plot-elementen overeind zijn gebleven. Het eiland is een planeet, de tovenaar Prospero is de megalomane wetenschapper Dr. Edward Morbius en Caliban is een robot. Deze film is alleen geschikt als je hem als vergelijkingsmateriaal naast een andere uitvoering van The Tempest gebruikt.
De andere en wat mij betreft geschiktere versie voor in de klas is Prospero's Books (1991) van Peter Greenaway met John Gielgud als Prospero. In deze film is het verhaal geherstructureerd en heel veel van het plot blijft er niet over, maar Gielgud is geweldig en Shakespeare's woorden worden letterlijk gebruikt.
Voor even iets anders, kan je gebruik maken van een songversie van Prospero's Speech door Loreena McKennitt (http://www.youtube.com/watch?v=_HPBLI7Z5Pg&feature=related)
Twelfth Night
Twelfth Night is het stuk van Shakespeare, waarvan ik weet dat ik het al een paar keer gezien heb, maar waarvan ik vergeet waar het over gaat. Dan kijk ik op wikipedia en dan denk ik: "Oh ja, dat stuk met die tweelingbroer en -zus die voor elkaar aangezien worden." En dan een paar uur later ben ik het alweer vergeten. Ik heb het twee keer in het theater (of beter gezegd, een keer in het theater en een keer in een college garden) gezien en ik heb zelfs de DVD in mijn kast staan en toch blijft het niet hangen.
Ik zou dan ook Twelfth Night niet uitvoerig behandelen in de klas, afgezien van als voorbeeld van hoe een typische comedy uit die tijd eruit zag. (Mannen die zich vermommen als vrouwen en omgekeerd, persoonsverwisselingen, etc.)
De verfilming van Twelfth Night uit 1996 is een prima productie. De regisseur is Trevor Nunn en de cast is top notch: Imogen Stubbs, Helena Bonham Carter, Toby Stephens, Mel Smith, Richard E. Grant, Ben Kingsley, Imelda Staunton en Nigel Hawthorne. Het enige probleem met deze filmversie is, is dat hij zelden grappig is. (Ik kan me dan wel het plot niet altijd even goed herinneren. Ik kan me wel herinneren dat ik heb gelachen bij de toneelversies. Dat doe ik zelden bij de filmversie.)
She's the Man doet hetzelfde als 10 Things I Hate About You doet, namelijk het plot van een Shakespeare comedy transponeren naar een high school setting. Alleen is deze versie niet zo rijk aan Shakespeare verwijzingen als 10 Things I Hate About You. Alleen het plot wordt gebruikt.
Histories
De history plays zijn wat mij betreft de echte problem plays. Het probleem is dat onze leerlingen geacht worden bekend te zijn met de Hoekse en Kabeljauwse Twisten en de Tachtigjarige Oorlog en vrij weinig weten van de War of the Roses en de Honderdjarige Oorlog. Zonder dit referentiekader zijn de history plays bijna niet om doorheen te komen. Op één of twee uitzonderingen na.
Ik heb zelf ook niet veel met de meeste history plays, maar er zijn er twee die er uitspringen. Het is niet voor niets dat deze twee dan ook tot behoorlijk goede verfilmingen hebben geleid. Dit zijn Richard III en Henry V. Nu besteedde mijn docent destijds niet veel tijd aan de history plays en daarom heb ik er niet veel van meegekregen. Pas met het verschijnen van Richard III in de bioscoop (1995) kwam ik in aanraking met deze stukken van Shakespeare. Ik heb er sindsdien een aantal gelezen en gezien en loop er nog steeds niet warm voor, Richard III en Henry V uitgezonderd.
Richard III
Richard III is een geweldig stuk, vooral omdat het één van Shakespeare's beste schurken neerzet (Titus Andronicus en Macbeth zijn misschien wel grotere schurken, maar ze zijn niet half zo sympathiek als Richard III). Bovendien kan de openingsmonoloog ("Now is the winter of our discontent") van het stuk zich meten met de beste monologen die Shakespeare geschreven heeft. Mocht je willen afwijken van het geijkte rijtje toneelstukken dat altijd behandeld wordt (Macbeth, Hamlet, Romeo and Juliet, Othello, Julius Ceasar en vaak ook The Merchant of Venice en Midsummer Night's Dream), dan is Richard III helemaal geen verkeerde keuze. Zeker als je de film met Ian McKellen erbij vertoont. (trailer: http://www.youtube.com/watch?v=E6_j3sgfaGg&feature=related)
Voor de beroemde openingsmonloog kun je de versie uit deze film laten zien: (http://www.youtube.com/watch?v=ke5-SUDrHMU), maar die van Laurence Olivier is wat mij betreft een nog mooiere versie (http://www.youtube.com/watch?v=jWkietU8WzQ).
Henry V
Henry V is het enige andere history play dat bij mij is blijven hangen vooral vanwege twee geweldige filmversies. Waar Henry V eigenlijk een jingoïstisch stuk is, is de versie van Kenneth Branagh juist een aantijging tegen oorlog. De andere klassieke versie van Henry V van Laurence Olivier (1944) is daarentegen een patriotisch stukje oorlogspropaganda, bedoeld om het Britse volk te verenigen op de vooravond van D-day. Het is een aardig om beide versies na elkaar te bekijken en de verschillen te analyseren. De Saint Crispin's Day speech uit dit stuk staat redelijk op zichzelf en behoort tot Shakespeare's bekendste speeches. (http://www.youtube.com/watch?v=A-yZNMWFqvM)
Voor de komische noot wat betreft de history plays, zijn er twee goede bronnen.
De hele Blackadder serie staat bol van de verwijzingen naar Shakespeare. Maar seizoen één leunt zwaar op Shakespeare's histories. Tot aan directe quotes ("A horse! My kingdom for a horse!") en evenementen (the Battle of Bosworth Field) toe. Het is niet voor niets dat de in de aftiteling staat: "Additional dialogue by William Shakespeare". De serie begint waar Richard III eindigt en vult op hilarische manier het gat tussen Richard III en Henry VIII.
Een andere hele korte versie van de history plays is van de Reduced Shakespeare Company: http://www.youtube.com/watch?v=j3JFVysqgv8&feature=related. Compleet maf en niet te volgen, maar wel leuk. Het geeft wel aan wat het probleem met de history plays is.
Tragedies
Hamlet
"Are the commentators on "Hamlet" really mad, or only pretending to be.
Oscar Wilde
Hamlet is misschien niet Shakespeare's bekendste stuk (dat is Romeo and Juliet nog altijd), maar het staat wel op een goede tweede plaats en het is in vele opzichten zijn beste stuk (grootste uitdaging voor acteurs en de mooiste monologen). Hamlet heeft recentelijk in Engeland weer een opleving gehad, nadat twee jaar geleden David Tennant (Doctor Who) Hamlet nieuw leven ingeblazen heeft. Hij werd opgevolgd door Jude Law en nu zijn er in Londen zelfs twee Hamlets te zien (één in de Crucible en één de National Theatre). En de zalen zijn vrijwel altijd uitverkocht.
Films
Met meer dan 60 verschillende filmversies van Hamlet, is het een hele opgaaf om te bepalen welke film het meest geschikt is om in de klas te gebruiken. Ik heb zelf zes verschillende versies van Hamlet op DVD en ik heb zo mijn persoonlijke voorkeuren, maar voor de klas zijn er andere criteria voor welke het meest geschikt is. Mijn persoonlijke voorkeur (voor in de klas) gaat uit naar de versie van Franco Zeffirelli met Mel Gibson uit 1990 (http://www.imdb.com/title/tt0099726/) en de versie uit 2000 van Michael Almereyda met Ethan Hawke (http://www.imdb.com/title/tt0171359/).
Mel Gibson's Hamlet wordt vaak als een van de mindere versies gezien, met Kenneth Branagh's versie en die van Richard Burton als lichtende voorbeelden van hoe het wel zou moeten. Maar wat er verder ook over het acteerwerk van Mel Gibson te zeggen is, de film heeft wel een hoog tempo, het slaat een groot gedeelte van de wat saaiere (en minder belangrijke) gedeelten over en de rest van de cast is niet te versmaden (Glenn Close geeft gravitas aan de rol van Gertrude en Helena Bonham Carter is een zeer overtuigende hysterische Ophelia.) De film is minder tekstvast (bijna de helft van de tekst ontbreekt) dan de andere versies, maar de film is met 130 minuten goed te doen in drie lesuren. (Voor die van Kenneth Branagh heb je tenminste vijf lesuren nodig (242 minuten) en die van Burton duurt 191 minuten, bovendien is die in zwart-wit.)
De filmversie uit 2000 probeert na te doen wat bij Romeo + Juliet (1996) zo goed lukte, namelijk de setting hedendaags maken, maar Shakespeare's oorspronkelijke taal gebruiken. Helaas is regiseur Almereyda geen Baz Luhrman en Ethan Hawke geen Leonardo DiCaprio. Nu leent Hamlet zich minder voor de extravagante stijl die Romeo + Juliet zo'n feest om naar te kijken maakt, maar deze versie is een wat fletse bedoening. Toch, het is een korte film (112 minuten) en het acteerwerk is top-notch met een paar grote namen (met naast Ethan Hawke, ook Kyle Maclachlan, Bill Muray, Julia Stiles, Steve Zahn en Casey Afflec). De moderne setting kan Shakespeare's taal iets toegankelijker maken en Hawke is de jongste film-Hamlet tot nu toe (29 jaar oud ten tijde van de film), dus ook de meest reële Hamlet.
De BBC heeft onlangs een nieuwe versie uitgezonden van de Royal Shakespeare Company met David Tennant (Doctor Who) als Hamlet en Patrick Stewart als Claudius (en de geest van Hamlet's vader). Helaas is deze versie van Hamlet wat sober, vooral omdat het eerder toneelregistratie is, dus wel close-ups, maar geen andere achtergrond dan wat decorstukken. Het is een mooie versie als je een Hamlet-completionist als ik bent, maar deze versie is wel derde keuze na Mel Gibson en Ethan Hawke.
Wat deze film wel bijzonder maakt, is een serie van documentaires over Hamlet die de BBC voorafgaande aan de uitzending uitzond. De documentaire The Making of Hamlet staat in elk geval als extra op de DVD. (Hier Patrick Stewart over de relevantie van Hamlet en Shakespeare heden ten dage: http://www.youtube.com/watch?v=ponGykLcB-I&feature=channel)
Een alternatief voor een ruim twee uur durende speelfilm is BBC"s Animated Shakespeare: Hamlet (deel 1: http://www.youtube.com/watch?v=j-S0M1PkNcQ&feature=related, deel 2: http://www.youtube.com/watch?v=qTZr3BuyHbU&feature=related, deel 3: http://www.youtube.com/watch?v=-AAPQi7XMgI&feature=related). Deze animatiefilm duurt een half uur en kan makkelijk in een lesuur afgespeeld worden. Er is natuurlijk heel veel in het verhaal gesneden om het tot een half uur terug te kunnen brengen, maar de belangrijkste monologen en dialogen zitten erin.
Ik zou overigens altijd eerst een les of wat gebruiken om het plot en de belangrijkste monologen (O, that this too too solid flesh & To be or not to be) en dialogen (Yet here, Laertes? Aboard, aboard, for shame! & Get thee to a nunnery) te behandelen, zodat de leerlingen het stuk beter kunnen volgen. Want zonder wat voorbereiding kan zelfs de kortste versie van Hamlet erg lang duren
Je kunt ook verschillende versies van allerlei films naast elkaar gebruiken om de "to be or not to be" solilioquy voor het voetlicht te laten treden. Deze versies zijn allemaal online te vinden.
? Laurence Olivier: http://www.youtube.com/watch?v=rGEbCemKatY&feature=related
? Richard Burton: http://www.youtube.com/watch?v=lsrOXAY1arg
? Kenneth Branagh: http://www.youtube.com/watch?v=-JD6gOrARk4&feature=related
? Kevin Kline: http://www.youtube.com/watch?v=kwd98zMxKEg&feature=related
? David Tennant: http://www.youtube.com/watch?v=OY-QL_HJBCc&feature=related
? Mel Gibson: http://www.youtube.com/watch?v=fwFzvg3L2Qg&feature=related
? Ethan Hawke: http://www.youtube.com/watch?v=-YHMYkUrV7A&feature=related
? Derek Jacobi: http://www.youtube.com/watch?v=-elDeJaPWGg
? Victoriaans/ Edwardiaans acteur Sir Herbert Beerbohm Tree (Een geluidsopname uit 1906): http://www.youtube.com/watch?v=KRIgTTgu2YE
En voor degenen die willen lachen om Hamlet.
? Sesame Street: Patrick Stewart "a B or not a B": http://www.youtube.com/watch?v=hA7lv1SDzno&feature=related
? Arnold Schwartzenegger: http://www.youtube.com/watch?v=SCVc5TaPpe8&feature=related
? The Muppet Show - Christopher Reeve does Hamlet: http://www.youtube.com/watch?v=aWndLb3z5nY&feature=related
? De To Be or not to be Rap uit de film Renaisance Man: http://www.youtube.com/watch?v=5Ij5XXaUl48&feature=related
? De Klingon Versie van To Be or not To Be: http://www.youtube.com/watch?v=CiRMGYQfXrs&p=93B1513CC133A25A&index=18&feature=BF
? En natuurlijk Shakespeare sketch - A Small Rewrite (met Rowan Atkinson en Hugh Laurie): http://www.youtube.com/watch?v=IwbB6B0cQs4 (Over hoe To Be or no To Be tot stand gekomen is.)
? Heel erg flauw is Monty Python's Flying Circus - Hamlet: http://www.youtube.com/watch?v=xsXKT5RhJf8
? Erg goed is verkorte versie van The Reduced Shakespeare Company: Hamlet 1/4: http://www.youtube.com/watch?v=BvPdWcCHkxM, Hamlet 2/4: http://www.youtube.com/watch?v=hoM8bHQtSEU&feature=related, Hamlet 3/4: http://www.youtube.com/watch?v=1ofKJ6UFv60&feature=related, Hamlet 4/4: http://www.youtube.com/watch?v=H2Jzkop04P4&feature=related. Met drie versies van Hamlet. Een van een half uur, een van vijf minuten en een van één minuut. Erg geestig en erg knap gedaan.
Voor wat lesson plans, klik op deze links:
A Guilty Gertrude: Performing Speaking and Silent Moments in Hamlet
Emulating Shakespeare: To Snooze or Not To Snooze
Enter Ophelia: Stage Directions, Promptbooks, and Film
Enter Players: Constructing Character Connections in Hamlet
Folger on the Ramparts
Hamlet and the Pirates
Inside Hamlet
Lesson 04: What, Did Caesar Swoon?
Like, Wow
M.C. Bard: Hip Hop and Shakespeare
"Remembrance of Yours...." Analyzing characters using mementos.
"To be or not to be" -- Appreciating the Language and Interpreting the Meaning of Hamlet's Soliloquy
"Touching this vision": Imagery in Hamlet
UNIT: Using Music to Explore Shakespeare's Characters
What is Hamlet thinking?
Who is Gertrude, Really?
Wordles, Wordles, Wordles: Pre-Reading for Hamlet Using Key Words
www.Hamlet
You Can't Go Home Again (or, If It's Not One Thing, It's Your Mother)
"You should not have believed me": Multiple Readings of Hamlet
of
http://www.teachingenglish.org.uk/try/lesson-plans/hamlets-soliloquy
http://www.teachingenglish.org.uk/blogs/eak/teaching-hamlet-using-bloom%E2%80%99s-new-taxonomy
of
http://www.bbc.co.uk/drama/shakespeare/60secondshakespeare/themes_hamlet.shtml
Shakespeare zien
Toneel
Mocht je met je leerlingen op excursie in Londen zijn in de maand juni, dan is het zeker de moeite waard om even te kijken op de website van Regent's Park Open Air Theatre (http://openairtheatre.org/index.html). de voorstellingen beginnen in juni en lopen de hele zomer door. Ze programmeren niet alleen Shakespeare, maar bijna de helft van de voorstellingen komt uit de pen van de bard.
Ook The Globe Theatre (http://www.shakespeares-globe.org/) begint in de lente al met de eerste voorstellingen van het seizoen en heeft vaak voorstellingen op doordeweekse middagen. Staplaatsen kosten weinig en er wordt bijna alleen maar Shakespeare gespeeld (heel af en toe wat Marlowe, Kyd of andere tijdgenoten van Shakespeare). (Eén tip, doe geen lange wandeling door Londen voorafgaand aan een voorstelling waar je staplaatsen voor hebt gekocht. Ik heb één keer Anthony and Cleopatra gezien na een lange ochtendwandeling en dan duurt een voorstelling van drie-en-half uur erg lang...)
Mijn favoriete festival is The Cambridge Shakespeare Festival http://www.cambridgeshakespeare.com/. Dit festival loopt van gedurende de maanden juli en augustus en bestaat meestal uit zes verschillende stukken die gedurende die periode in verscheidene tuinen van university colleges opgevoerd worden. Er is niets heerlijkers dan met een groepje vrienden en een volle picknickmand in het gras neer te vleien en in de avondzon A Midsummer Night's Dream opgevoerd te zien worden.
In de Nederlandse theaters zijn elk seizoen meerdere stukken van Shakespeare te zien, waarvan sommige in redelijk goede vertalingen. Een aanrader zijn de opvoeringen in het Bostheater in het Amsterdamse Bos (http://www.bostheater.nl/). Afgelopen zomer was er een mooie versie van The Tempest te zien. Ook is het interessant om de website van Openluchttheater Caprera in Bloemendaal in de gaten te houden (http://www.openluchttheaterbloemendaal.nl/programma). Ook daar wordt wel eens Shakespeare opgevoerd en niks is heerlijker dan theater in de buitenlucht, zelfs als het regent.
Theatergroep De Utrechtse Spelen (voorheen de Paardenkathedraal) voert de komende maanden Hamlet op (http://www.deutrechtsespelen.nl/voorstellingen/hamlet/het-verhaal/) in hun eigen theater in Utrecht. Ik heb niets meer van ze gezien sinds Dirk Tanghe bij ze weg is, maar ze stonden altijd garant voor mooie Shakespeare bewerkingen en de Paardenkathedraal is een bijzonder theater, dus ik raad het iedereen aan. Ik ga aan het eind van deze maand.
Verfilmingen
Ik heb al naar vele verfilmingen en fragmenten verwezen in deze tekst, maar op de website Fathom heeft het American Film Institute een mooie serie seminars over Modern Film Adaptations of Shakespeare: http://www.fathom.com/course/28701907/sessions.html. Het overzicht dat ze hierbij geven van hoe Shakespeare de afgelopen eeuw verfilmd is, is erg overzichtelijk en geeft voldoende inspiratie voor films die in de les te gebruiken zijn. Het materiaal is misschien minder geschikt om direct door leerlingen te laten gebruiken, maar als docent kan je er zeker wat mee.
Jan Bernd ten Berg
Recente Reacties