BLOG: de eindsprint 5

Het zal voor u als onderwijsprofessional gesneden koek zijn dat actief leren ervoor zorgt dat de leerstof veel beter wordt opgenomen door onze leerlingen.

Actief leren kan door middel van het maken van een samenvatting, maar ook door bijvoorbeeld zelf proefwerkvragen te bedenken bij de leerstof, of door de leerstof zelf uit te leggen aan iemand anders…
Ik merk bij mijn leerlingen dat ze een samenvatting vaak moeilijk en vervelend vinden. Meer hierover leest u in één van de eerdere blogs in deze serie.

Naast de eerder genoemde mogelijkheden is ook het maken van een mindmap een goede, en voor leerlingen vaak prettige, manier om actief met de leerstof aan de gang te gaan.

Het vereist wel enige oefening om een goede mindmap te maken, maar u zult zien dat veel leerlingen het uiteindelijk een fijne manier van werken vinden.
Om ze een beetje op weg te helpen hebben wij een stappenplan mindmaps maken gemaakt. Wellicht handig om in uw lessen of begeleidingssessies eens door te lopen en te oefenen met uw leerlingen?!

Organiseren

 

 

Organisatie


Organiseren is een studievaardigheid, een onderdeel van het deelgebied Competentie van het SMW-Model. Organiseren is een vaardigheid die leerlingen moeten leren. Als leerlingen naar het voortgezet onderwijs gaan moeten zij veel meer organiseren dan zij gewend zijn. De agendavoering en het plannen, maar ook de aanpak van leerwerk krijgt steeds meer aandacht.


Bij organisatie gaat het om de organisatie van schoolspullen, werkplek en taken. Hoe georganiseerde de leerling werkt, hoe beter de de leerling het overzicht kan houden en hoe efficiënter de leerling kan werken.


In de opdracht moeten leerlingen gaan nadenken over hoe zij hun schoolspullen, taken en werkplek gaan organiseren. Door hier mee bezig te zijn, raken leerlingen zich meer bewust van het voordeel van organiseren. Zij gaan organiseren door zich voor te bereiden, een plan te maken en het plan uit te voeren. Als begeleider is het belangrijk om dit proces te blijven volgen.

 

Organiseren – aanpak

Analyseren – relateren – structureren

Geschreven door Judith van Boven
 

Mindmappen in het voortgezet onderwijs

Hoe kun je als docent mindmapping inzetten in het voortgezet onderwijs?

 

De laatste twee decennia is de term mindmappen in opkomst dankzij de populaire schrijver Tony Buzan. Hij heeft verschillende boekjes geschreven met daarin een heldere uiteenzetting van wat mindmapping precies met de hersenen van de mens doet. Simpel gezegd komt het er op neer dat het brein op verschillende manieren geprikkeld moet worden om informatie efficiënt op te slaan en later te verwerken. Een beeld zegt meer dan duizend woorden is een tegeltjeswaarheid die bij dit proces past. Wanneer je iets moet onthouden, gebruik dan beelden die aansluiten op andere prikkels; het woord aardbei zegt minder dan een combinatie van woord, beeld, geur en substantie van een aardbei. Een goede mindmap laat de mindmapper de informatie zintuiglijk beleven.
Niet zo gek dat in het onderwijs steeds meer docenten door middel van mindmaps hun leerlingen aan het activerend leren te krijgen. Met name in het tweetalig onderwijs (TTO) wordt mindmapping ingezet als activerende leervorm. Klassikaal worden mindmaps gemaakt om de gezamenlijke voorkennis in kaart te brengen, maar ook om een onderwerp verder uit te diepen of om
Maar dat is nog niet zo eenvoudig. Vandaar dit artikel waarin ik een aantal belangrijke tips op een rijtje zet.
 

1. Bereid je goed voor.

Het lijkt zo eenvoudig om met mindmapping te werken, maar zorg alsjeblieft dat je precies
weet waarover je praat. Lees eerst zelf een boek van Tony Buzan en ga op zoek naar
materiaal dat geschikt is voor het onderwijs.

 

2. Bekijk jouw vak visueel.

Mindmappen dwingt je om met andere ogen te kijken naar je vak. Maar die zachte dwang werkt meestal heel goed. Het geeft je namelijk de kans om de passie die je voelt voor je vak op meerdere manieren te communiceren dan alleen maar via droge tekst. Betrek die passie er dus in. Bedenk bijvoorbeeld waarom je ooit voor dit vak koos om te studeren of waarom je er voor koos om er les in te geven. Zo zie je hoe mindmappen alomvattend is in het lesgevingsproces, je stapt (voor een deel) af van de tekst en je kijkt voorbij de reguliere lesstof.

 

3. Wees creatief!

Je moet beschikken over een flinke dosis creativiteit en natuurlijke orde om een mindmap te maken, je moet situaties, onderwerpen en thema’s kunnen visualiseren en je moet je houden aan esthetische regels, het is een geordende chaos. Natuurlijk is tot op zekere hoogte creativiteit aan te leren maar er moet zeker aandacht zijn voor de verbeelding. Dit vereist dus oefening, creativiteit en doorzettingsvermogen.

 

4. Oefen!
De beste voorbereiding is oefening. Het is een goed idee om te mindmappen met collega’s. Probeer als aardrijkskundedocent een groepje maatschappijleerdocenten te activeren over plaattektoniek. Op die manier kom je vanzelf de hobbels tegen die nu eenmaal horen bij het proberen van iets nieuws. Trek eventueel ook tijd uit voor het experimenteren met mindmap-programma’s als je in jouw lokaal de beschikking hebt over een smartboard.

 

5. Selecteer leerlingen
Mindmappen is een methode die het leren makkelijker moet maken. Het is dus absoluut niet de bedoeling dat leerlingen er tegenop zien. Misschien zijn niet alle leerlingen geschikt om mee te mindmappen. Sommigen zijn gewoon (nog) niet zo sterk visueel ingesteld. Geef deze leerlingen tijd, maar begin wel met leerlingen die het idee omarmen. Later kun je steeds meer leerlingen betrekken bij deze groep. Dit werkt ook wanneer je je toelegt op projectmatige lesvormen. Je kan groepjes maken die mindmappen, die de klassieke methode hanteren of die vrij zijn in hun keuze. Er wordt van jou dan wel de nodige flexibiliteit verwacht!

 

6. Stem de mindmapsessies goed af met je collega's

Hoe vaak komt het niet voor dat leerlingen bij een mindmapsessie klagen over alweer cirkels en lijntjes. Afstemmen met je collega’s is in deze noodzakelijk. Wat in dit kader leuk is om op te merken is vakoverschrijdend mindmappen. In het tweetalig onderwijs wordt veel aandacht besteed aan Europese en Internationale Ontwikkeling (EIO). Dit betekent dat in de verschillende vakken die in het Engels gegeven worden, er ook aandacht is voor internationale culturen en invalshoeken. Een simpele toepassing hiervan is om in bepaalde periodes vakoverschrijdende thema’s te behandelen. Dat bijvoorbeeld het thema Frankrijk aan bod komt en de vakken aardrijkskunde, muziek, geschiedenis en economie tegelijk dit thema opnemen in de lesstof. Aan het einde van de periode zijn dan hele interessante mindmaps samen te stellen waarin de leerling al het geleerde met elkaar in verband kan brengen op een manier die zich goed verankerd in het geheugen.

 

7. Blijf openstaan voor de theorie en de techniek.
Na een tijdje zul je je eigen stijl vinden in het mindmappen. Je zult de nadruk leggen op bepaalde zaken. Pas op dat je niet gevangen raakt in je eigen stramien! Blijf kritisch over je eigen manier van mindmappen. Ga na een bepaalde periode weer langs bij mindmappende collega’s. Vraag om feedback van zowel collega’s als leerlingen. En ja, dat laatste is soms best eng, maar kan erg verhelderend werken! Probeer iedere sessie zo onbevangen mogelijk binnen te stappen.

 

8. Laat het geen routine worden
Je zou dit een samenvattend punt kunnen noemen van de 9 voorgaande, maar het is belangrijk genoeg om te noemen. Zorg er voor dat iedere mindmapsessie die je uitvoert met een klas of een groep leerlingen anders verloopt dan de vorige. Wissel daarom bijvoorbeeld af tussen digitale mindmaps en mindmappen met grote vellen papier.

 

mindmap: voorbeeld

Actief leren – samenvatten van de leerstof

Geschreven door Patricia Hendrikx

Mindmap maken

 

Mindmappen is een methode om gedachten, informatie of kennis visueel te maken. Hierdoor zie je de structuur van bijvoorbeeld de leerstof makkelijker en daardoor onthoud je het beter. Je kunt een mindmap maken voordat je gaat leren, bijvoorbeeld om bij jezelf na te gaan hoeveel je al van het onderwerp weet. Je kunt een mindmap maken om door de leerstof heen te gaan, maar ook om jezelf te overhoren. Mindmaps worden soms ook aangeduid met conceptmaps of wordwebs. Zowel een mindmap als een concept map is een visueel schema om structuur weer te geven. Het belangrijkste verschil is dat een mindmap een enkel concept behandelt waardoor deze ook een boomstructuur kan hebben, een conceptmap of een wordweb heeft altijd een netwerkstructuur.

Het maken van mindmaps helpt ook om op nieuwe ideeën te komen. Je kunt het bijvoorbeeld gebruiken als een goed gereedschap voor het kiezen van een onderwerp voor een opstel. Kijk eens wat je werkelijk van het onderwerp weet en waar je een goed verhaal over kunt schrijven. Kun je dan toch niet beter dat andere onderwerp nemen dat misschien wat saaier lijkt, maar waar je veel meer van blijkt te weten en dus een beter verhaal over kunt schrijven.

Ook voor het bepalen van een onderzoeksonderwerp kun je de mindmap gebruiken. Wat weet je al over het onderwerp? Wat wil je onderzoeken? Hoe kun je het onderzoeken?

Een leerling kan ook baat hebben bij het maken van een mindmap, als hij opzoek is naar zijn interesses. Wat vind ik leuk? Waarom? Wanneer ga ik dit doen? Wat zijn mijn toekomstplannen? Hoe kan ik die bereiken? Het is handig om hiernaar te kijken, als de leerling bijvoorbeeld minder gemotiveerd is. Interesses en doelen helpen de leerling meer motivatie te krijgen, waardoor zijn inzet ook beter wordt voor school.

Leerlingen die visueel ingesteld zijn kunnen hier veel baat bij hebben. Leerlingen die visueel ingesteld zijn, maar ook leerlingen met dyslexie kunnen hier veel baat bij hebben.

Op het internet kun je Free Mind  downloaden, een kosteloos mindmapprogramma. Een alternatief is het programma Cmap Tools van het IHMC (Institute for Human and Machine Cognition), een aanrader voor het maken van concept maps.

Video over het maken van een mindmap:

Hoe maak je een mindmap?